محرم ۱۴۰۵ در شرایطی فرارسیدهاست که جامعه ایران تجربهای متفاوت از سوگواری و همبستگی را پشت سر میگذارد. امسال عزای حضرت اباعبداللهالحسین(ع) تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه با اندوهی معاصر در هم تنیده شده است.
محرم ۱۴۰۵ در شرایطی فرارسیدهاست که جامعه ایران تجربهای متفاوت از سوگواری و همبستگی را پشت سر میگذارد.
در جهان امروز، رقابتها تنها در میدان نظامی یا اقتصادی شکل نمیگیرد؛ بخش مهمی از رقابت میان بازیگران سیاسی و دولتها در میدان روایت رخ میدهد. در چنین فضایی، هر حادثه و هر بحران، بلافاصله به عرصهای برای روایتسازی تبدیل میشود؛ عرصهای که در آن سرعت، دقت و پرهیز از قطعیتهای شتابزده میتواند سرنوشت افکارعمومی را رقم بزند.
در روزگاری که مرز میان «نه جنگ، نه صلح» هر روز باریکتر از گذشته میشود، آنچه بیش از همیشه اهمیت پیدا میکند، نه فقط میدان درگیری، بلکه میدان معناست؛ همان عرصهای که در آن، روایتها میجنگند، ذهنها صفآرایی میکنند و افکار عمومی به مهمترین هدف و ابزار تبدیل میشود.
در روزگاری که هویت ملی به میدان نزاع روایتها بدل شده، رسانههای رقیب با پمپاژ یأس، شکست و بنبست، میکوشند ذهن جامعه را مهندسی کنند. در چنین فضای غبارآلودی، رسانهملی با برگزاری جشنواره «قهرمان ایران»، به روایتی بدیل و ایجابی از «وضعیت» دست زد. این رویداد نه فقط یک جشنواره ورزشی، بلکه یک کنش نمادین برای بازخوانی معنای «ایران قوی» بود.
در عصر روایتها، هیچ راهبرد ملیای بدون پیوست رسانهای به سرانجام نمیرسد. اقتصاد دریاپایه نیز پیش از آنکه در سواحل و بنادر شکل بگیرد، باید در قاب رسانه ملی و در ذهن افکار عمومی تثبیت شود.
دهههاست که نظام سلطه با تکیه بر انحصار رسانهای، بودجههای میلیاردی و ابزارهای پیچیده پروپاگاندا توانسته جای «جلاد» و «شهید» را در افکار عمومی جابهجا کند.
در روزهای اخیر برخی انتقادات نسبت به عملکرد رسانه ملی مطرح شده است. در این میان، روزنامهنگاران و کارشناسان مختلف به بررسی زوایای این موضوع پرداختهاند؛ انتقاداتی که گاه مستقیما متوجه این سازمان است و گاه محدودیتهای تحمیلشده بر فضای رسانهای کشور را نشانه میرود.
در سیاست، بعضی پروژهها با شعار شروع نمیشوند؛ با مویه بر سر قبر خالی از جنازه «اخلاق» شروع میشوند.
پساز بروز خطا در برنامه «خط خطی» شبکه افق و اقدامات متعاقبش، آنچه در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی دستبهدست شد بیش از آنکه نشانه حساسیت حرفهای، غیرت رسانهای یا دغدغه ملی باشد، علامت ورود یک پروژه سیاسی به فاز جدید خود بود؛ پروژهای که پس از وقایع ۱۸ و ۱۹ دی_ که رهبر انقلاب از آن تعبیر کودتا کردند_ دیگر حتی زحمت پنهان کردن مقصد خود پشت واژههای آشنا را هم به خود نداد و مستقیما سراغ نقطهای رفت که در دو آزمون جنگ ۱۲ روزه و اغتشاشات اخیر، مسیر طراحیشده دشمن را به بنبست رساند: مرجعیت رسانهای.