کاروانسرای عباسی در گذر زمان
در زمان شاه سلطان حسین صفوی در ضلع شرقی مدرسه چهار باغ، کاروانسرایی ساخته شد که بعدها به نام کاروانسرای جده یا مادر شاه شهرت پیدا کرد. علت این نامگذاری پیشکشی این مجموعه به مادر سلطان حسین عنوان شده است. انگیزه ساخت کاروانسرا، استفاده از عواید آن برای نگهداری مدرسه مشهور مجاور بوده. در واقع مدرسه، بازارچه مجاور و کاروانسرا مجموعهای یکپارچه هستند که در طول تاریخ حیاتشان به یکدیگر گره خوردهاند. از زمان ساخت هر سه این بناها نزدیک به 300 سال میگذرد. کاروانسراهای شهری در آن زمان فضایی مناسب برای نگهداری کالا و مبادلات بازرگانی به حساب میآمدند. شاردن، سیاح اروپایی که در عصر صفوی از اصفهان دیدن کرده، تعداد کاروانسراهای اصفهان را بیش از 1800 برشمرده است. با گذشت ایام بسیاری از این کاروانسراها نظیر کاروانسرای عباسی به سرنوشت اندوهباری دچار شدند. اما شاید بخت بیشتر از دیگر کاروانسراها با کاروانسرای عباسی یار بود، چرا که این کاروانسرا دو بار بازسازی شد: یک بار در زمان حکومت ظلالسلطان، شاهزاده سفاک قاجار و بار دیگر در خلال سالهای 1339 تا 1346 توسط شرکت بیمه ایران و به توصیه آندره گودار مستشرق فرانسوی. در گذشتهای نهچندان دور از این بنا بهعنوان آمادگاه پادگان اصفهان استفاده میشد که امروز نیز نام خیابان آمادگاه یادگار آن دوران است. فضای نسبتا وسیع سبب شد مدتی این کاروانسرا محل توقف کامیونهای حمل قند و شکر باشد. مجموع این کاربریهای نامناسب همراه با قدرت فرسایش طبیعی و در راس آن بیتوجهی عمومی، سرعت تخریب بنا را شدت بخشید. تا قبل از شروع بازسازی دیوارههای آجری نمای داخلی شکاف برداشته و در زیر وزن بامها قد خم کرده بودند. پیهای ضلع شرقی دیگر به هیچ وجه تاب نگهداری بنا را نداشتند، کاشیها فروریخته، درها و پنجرههای قدیمی به یغما رفته و سنگهای کف ایوانها و نبش دیوارها به مرور زمان ساییده و فرسوده شده بودند. پیشنهاد آندره گدار که در آن زمان مشاور اداره کل باستان شناسی بود به نوعی ناجی ادامه حیات این مجموعه شد. مهندس مهدی ابراهیمیان که خود متولد اصفهان بود و در رشته معماری داخلی و دکوراسیون از دانشگاه آردکو فارغالتحصیل شده بود، سرانجام عهدهدار طراحی فضای داخلی مهمانسرا شد. گروهی متشکل از 150 نفر از طراحان، نقشپردازان، گچبرها، مشبکسازان و آینهکارها همراه با جمعی از جوانان و هنرآموزان تازه کار تزئین داخل مجموعه را آغاز کردند. مجموعه هماکنون به عنوان هتل پنج ستاره کاربری دارد و نظر به موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در بافت تاریخی شهر اصفهان از اهمیت بالایی در نزد گردشگران برخوردار است.
سرسرای ورودی
گچبری و نقاشیهای سقف سرسرای مهمانسرای عباسی از کاخ عالی قاپو الهام گرفتهاند. نقاشیهای روی قطعههای چوبی، یادآور نقاشی اصیل چهلستون هستند. گچبریها، تذهیب، نقاشی بین طبقات، گره چینیها، شبکهبریهای ظریف چوبی و برنزی همه و همه برگرفته از هنر و مکتب اصیل اصفهانی هستند.
تالار نقش جهان
شیشههای رنگین به طول 14 متر، ارسیهای قدیمی، ستونهای چوبی زمان قاجار، سنگهای حجاری شده پایه آنها و حلقهای بزرگ از گچبری بسیار نفیس که روی آن با نقش تشعیر زینت یافته، از جلوههای بی بدیل این تالار مشهور هستند.
تالار عالیقاپو
در ورودی این تالار که از جنس چوب گردو است با نقشهای اسلیمی و توسط استاد چایچی مشهور ساخته شده. الگوی گچبری آن نیز از اطاق موسیقی عالیقاپو الهام گرفته. در این قسمت حاشیه و فواصل بین گچبریها را با روش شیر و شکری نقاشی و تزئین کردهاند. گچبری شیر و شکری از گچبریهای اصیل و قدیمی دوران اسلامی است که فرورفتگیها و برجستگیهای آن خیلی کم و در حد دو، سه میلیمتر است. نمونه این گچبریها را اغلب در یزد در بالای پنج دریها و سه دریها میتوان براحتی پیدا کرد.
تالار زرین
دیوارهای این تالار به رنگ سبز روشن است و روی آن خیرهکنندهترین نمونههای تذهیب، لایه چینی، قلمگیری مشهور طرحهای ختایی صفوی و گچبریهای روی آینه کار شده را میتوان مشاهده کرد. برای تذهیب و لایهچینی این تالار، 20 هزار ورق طلای معروف به هندی به کار رفته. علت این پوشش خاص آن است که جلوه دیوارها و سقف بر اثر مرور زمان از بین نرود. سبک تزئین این تالار صفوی است اما از لحاظ تنظیم و هماهنگی، هنرمندان ترجیح دادهاند که از آرکهای معروف دوره سلجوقی نیز بهرهبرداری کنند.
رستوران چهلستون
این موزه خارقالعاده هنری که اقتباسی از هنر عصر صفوی و قاجار است، اکنون کاربری عمومی دارد و بهعنوان رستوران از آن استفاده میشود. سقف این قسمت همانند گره چینی سقف ایوان چهلستون است. در این سالن مجلل، 23 تابلوی ارزنده دیده میشود که همگی از آثار استاد شاجانیان است. استاد شاجانیان یکی از استادان مشهور ارمنی است که زیر نظر استادانی مانند آبراهام گورگنیان، رستم شیرازی، حاج مصورالملکی و نهاپتیان دانش آموختهاند و در ضمن از همجواری با پروفسور پوپ نیز بهرهمند گردیدهاند. تمام تلاش این هنرمند آن بوده که غبار را از نگارگری عصر صفوی بردارد. تمامی نقاشی درهای این قسمت نیز از آثار استاد صانعی است که وی نیز از شاگردان حاج مصورالملکی بوده است. نقشها و آینهکاریهای طبقه فوقانی همگی برگرفته از سبک قاجار هستند. در یک طرف این سالن یک متن قدیمی دو روی آینهکاری توام با شیشه نقاشی شده از دوران قاجار نصب است که ارزش هنری بالایی دارد. اصول طراحی به حد کمال در مجموعه کاروانسرای عباسی رعایت شده، بهطوری که حتی جزئیترین بخشهای این مجموعه بینظیر نمادی خاص دارند.
شیخنشینها
در ضلع شمالی مهمانسرا، شش آپارتمان شیک امروزی اما در عین حال اصیل و ایرانی وجود دارد. ساختار اصلی این آپارتمانها به همان شکل اولیه حجرههای قدیمی حفظ شده، اما شیوههای تزیینی پرکار صفوی، تذهیبهای مخصوص، نقاشیها و رنگآمیزیهای خاص نیز بخوبی توسط هنرمندان در آنها اجرا شده است. / ضمیمه چمدان
فرناز حیدری
در یادداشتی اختصاصی برای جام جم آنلاین مطرح شد
در یادداشتی اختصاصی برای جام جم آنلاین مطرح شد
عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب در گفتگو با جام جم آنلاین مطرح کرد
در یادداشتی اختصاصی برای جام جم آنلاین مطرح شد
گفتوگوی عیدانه با نخستین مدالآور نقره زنان ایران در رقابتهای المپیک
رئیس سازمان اورژانس کشور از برنامههای امدادگران در تعطیلات عید میگوید
در گفتوگوی اختصاصی «جامجم» با دکتر محمدجواد ایروانی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بررسی شد