رسانه ملی در خط مقدم مقابله با فیک‌نیوزها

کارشناسان رسانه بر این باورند همان‌طور که یک خبر می‌تواند وضعیتی بحرانی درکشورایجاد کند، همین خبر اگر به‌موقع و درست منتقل شود می‌تواند به بحران خاتمه دهد. بنابراین وظیفه رسانه نه ایجاد بحران بلکه ایجاد آرامش در جامعه است. اگر مردم از وظیفه رسانه به‌درستی آگاه باشند توقع ایجاد نگرانی را از رسانه‌ها نخواهند داشت. آنچه روزهای گذشته از صداوسیما شاهد بودیم تلاش برای انعکاس واقعیات بود به‌گونه‌ای که تلاش شد کمترین نگرانی در مخاطبان ایجاد نشود.  

یک مشکل در عصر ارتباطات  
کارشناسان عقیده دارند استراتژی‌های خبری در کنار تحلیل اخبار می‌تواند مانع از ایجاد نگرانی در مخاطبان اخبار شود. امیدعلی مسعودی عضو هیأت مدیره انجمن سواد رسانه‌ای معتقد است انعکاس اخبار شفاف گویا و همراه با تحلیل صریح و منطقی می‌تواند نیاز مردم را از رو آوردن و مراجعه به رسانه‌های نامعتبر جلوگیری کند. مسعودی به جام‌جم می‌گوید: این روزها از نظر رسانه‌ای با وضعیت خوبی روبه‌رو نیستیم اما اغلب دولت‌ها در شرایط امنیتی دست به چنین محدودیت‌هایی می‌زنند. شرایط فعلی خوب نیست ولی برای حفظ و برقراری امنیت لازم است. البته استمرار این محدودیت‌ها با توجه به این‌که در عصر ارتباطات به‌سر می‌بریم ممکن است مشکل‌ساز باشد.  او اضافه می‌کند: بسیاری از کسب و کارها اینترنتی هستند و قطع اینترنت در درازمدت موجب اعتراض شهروندان می‌شود. دانشجویان و افراد دانشگاهی نیز در نبود اینترنت با مشکل روبه‌رو می‌شوند. برگزاری امتحانات هم در صورت استمرار این وضعیت دشوار است و نظام آموزش عالی لطمه می‌بیند. بنابراین به‌نظر می‌رسد نقش صداوسیما به‌عنوان رسانه ملی حساس‌تر از همیشه باشد. 
مسعودی عقیده دارد قبل از آن‌که دیگران بخواهند اخبار را اعلام کنند، خودمان واقعیت را بگوییم. او این‌طور ادامه می‌دهد: بیان واقعیات ممکن است مردم را نگران کند ولی باید بدانیم اگر ما خبری را اعلام نکنیم، رسانه‌های دشمن به‌صورت مغرضانه آن را منتشر می‌کنند. بنابراین باید انتشار اخبار ازطریق رسانه ملی باتحلیل‌های مناسب و کارشناسی همراه شود. 
   
آمارهایی از اخبار جعلی 
در این میان، آمارها نشان از آن دارند که اخبار جعلی منتشر شده در ایران هفت برابر میانگین جهانی است. همین موضوع بر لزوم ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان تأکید دارد. کارشناسان معتقدند جلوی فیک‌نیوزها را نمی‌توان گرفت اما می‌توان با بالا بردن سواد رسانه‌ای مردم از باورپذیری اخبار دروغ جلوگیری کرد و از ضریب نفوذ آنها کاست. ناگفته پیداست که فیک‌نیوزها با اهداف‌ مختلفی در زمینه اجتماعی،سیاسی یا اقتصادی ساخته می‌شوند. در زمینه اقتصادی برای جذب کلیک‌ها و آگهی‌ها، در زمینه اجتماعی برای تأثیر بر افکار عمومی و در حوزه سیاسی نیز با هدف تخریب اعتبار افراد و گروه‌ها تولید می‌شوند. در حقیقت وقتی ابهام وجود داشته باشد بازار شایعه داغ می‌شود و مردم مخاطب شایعات می‌شوند. بنابراین با اعلام به‌موقع اخبار از فضای شکل‌گیری شایعه جلوگیری می‌شود. مسعودی در این خصوص می‌گوید: شایعه مساوی است با اهمیت ضربدر ابهام! به همین دلیل باید با انتشار به موقع اخبار از ابهام جلوگیری کرد و زمینه تولید شایعه را از بین برد. صداوسیما این روزها در تلاش است اخبار را واقعی پوشش دهد. اگر اخبار را بهتر از دشمنان به مردم برسانیم، دشمن خلع سلاح می‌شود.او می‌افزاید: ارتقای سطح سواد رسانه‌ای افراد جامعه از وظیفه رسانه‌هاست و صداوسیما به‌عنوان رسانه ملی باید در این زمینه بیشتر فعالیت کند. ما در انجمن ملی سواد رسانه‌ای برای رسیدن به این هدف تلاش کردیم. آموزش و پرورش هم کتاب درسی سواد رسانه‌ای برای دوره متوسطه تألیف کرد. هرچند اول تصور می‌کردیم این کتاب ‌درسی جدید کارا نیست ولی تحقیقات نشان داد مؤثر بوده است. سواد رسانه‌ای را پیشتر در بعد فنی می‌دیدم ولی امروز باید آن را در بعد اجتماعی نیز شاهد باشیم. امروز بزرگ‌ترین معضل اجتماعی ما نظارت اجتماعی است که با تلاش متخصصان و جوانان ایرانی و طراحی سکوهای ایرانی دستیابی به این هدف آسان است. 
به باور او مهارت‌افزایی و تولید درآمد باید در رأس امور رسانه‌ای قرار گیرد به‌گونه‌ای که برای مصرف رسانه‌ای رژیم خاصی طرح کرد. کار افزایش سواد رسانه‌ای دشوار است اما با حمایت‌های مسئولان و رسانه ملی کاری شدنی است. 
دکتر مسعودی می‌گوید: قبل از شیوع کرونا اگر سواد رسانه‌ای نداشتیم نمی‌توانستیم آموزش مجازی را کلید بزنیم. آموزش و تجربیات سواد رسانه‌ای برای همه ما لازم است و این باید در جامعه محقق شود. بخشی از سواد رسانه‌ای به بخش تنظیم‌گری باز می‌گردد و خود تنظیم‌گری هم نیاز به سواد رسانه‌ای دارد. 
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سؤال که این روزها از چه منابعی کسب اخبار می‌کند، چنین پاسخ می‌دهد: از بخشهای خبری ساعت ۱۴ و ۲۱ شبکه یک اخبار موثق را دریافت می‌کنم. همچنین در تجمعاتی مانند مساجد و محافل علمی که گرد هم می‌آییم، هر کس خبری نقل می‌کند. او معتقد است این روزها که دسترسی کاربران اینترنت محدود است، درسی برای آینده خواهد شد که از اهمیت ارتباطات بیشتر آگاه شویم. دکتر مسعودی می‌گوید: این‌روزها از یک‌سو برای محدودیت‌های ایجاد شده در مسیر اطلاع‌رسانی ناراحتم و از سوی دیگر برای جلوگیری از فیک‌نیوزها خوشحال.