بی توجهی به بافت تاریخی مشهد در مسیر اجرای پروژه قطار شهری

به گزارش جام‌جم‌آنلاین، محمود طغرایی با بیان اینکه تمام پروژه‌های بزرگ عمرانی باید پیش از تصویب طرح و در مرحله طراحی و پیشنهاد، از اداره کل میراث استعلام دریافت کنند؛ رعایت این اصل در بافت‌های تاریخی، ضرورت دوچندان دارد، اظهار کرد: این الزام قانونی تنها به پروژه‌های بزرگ محدود نمی‌شود بلکه نهاد‌هایی همچون بنیاد مسکن، شرکت گاز، جهاد سازندگی، جهاد کشاورزی، راه و شهرسازی و سایر دستگاه‌های صادرکننده مجوز نیز، پیش از هرگونه اقدام عمرانی از این سازمان استعلام می‌گیرند.

وی با اعلام نگرانی از تبعات بی‌توجهی برخی پروژه‌ها نسبت به این سلسه مراتب، بیان کرد: یکی از این موارد، پروژه قطار شهری مشهد بوده است که نه در مرحله طرح اولیه و نه در مراحل بعدی و حین اجرای کار، هیچ‌گونه استعلامی از اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی دریافت نکرده است.

رئیس اداره ثبت و حریم آثار تاریخی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی، افزود: مسیر عبور قطار شهری در بافت تاریخی مشهد، شامل مناطق اطراف حرم مطهر رضوی و میدان شهدا تا نزدیکی پنجراه است که به‌طور بالقوه با آثار تاریخی متعددی روبه‌رو می‌شود. این بخش از شهر مشهد دارای چندین دوره تاریخی است و آثار موجود در آن به بیش از ۶۰۰ سال قبل بازمی‌گردد. علاوه بر این، در گذشته هنگام تخریب بنا‌های قدیمی، خاک محل تخریب به‌طور معمول برای ساخت‌وساز‌های بعدی دوباره استفاده می‌شده و در بسیاری از موارد سازه‌های جدید بر روی سازه‌های قبلی ساخته شده است؛ به همین دلیل، احتمال برخورد با آثار زیرزمینی در این مناطق بسیار زیاد است.

وی با اشاره به تجارب پیشین در مواجهه با آثار تاریخی هنگام اجرای پروژه‌های عمرانی در بافت تاریخی، خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی در این مناطق معمولا با آثار ارزشمندی همچون آب‌انبار‌ها یا تونل‌های قدیمی مواجه می‌شود. اگر در پروژه قطار شهری نیز هماهنگی درستی انجام می‌شد، حتی امکان کشف آثار تاریخی ارزشمند جدیدی هم وجود داشت که بدون شک به ارزیابی، مستندسازی و ثبت آنها برای حفاظت مبادرت می‌شد، اما متأسفانه، هیچ‌گونه اطلاع‌رسانی در این زمینه صورت نپذیرفته است.

طغرایی به تخریب دو حمام در محدوده میدان شهدا طی پروژه قطار شهری اشاره کرد و گفت: حمام‌ها معمولاً سازه‌های زیرزمینی هستند و احتمال قرارگیری آنها در عمق‌های ۸ تا ۱۵ متری از سطح زمین وجود دارد، این موضوع احتمال تاریخی بودن دو حمام تخریب شده را بیش‌تر محتمل می‌کند، اما به دلایل ذکر شده که موجب عدم حضور کارشناسان در محل و نبود اطلاعات دقیق شده است، نمی‌توان به‌طور قطع درباره ماهیت آنها اظهارنظر کرد.

رئیس اداره ثبت و حریم آثار تاریخی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی، خاطرنشان کرد: در پروژه‌های مشابه مانند پروژه‌های آب و فاضلاب یا پروژه‌های شهرداری، همواره از میراث فرهنگی استعلام صورت می‌گیرد و کارشناسان برای بررسی آثار احتمالی در محل حضور می‌یابند. با توجه به اینکه مسیر قطار شهری از یکی از مهم‌ترین بخش‌های بافت تاریخی مشهد عبور می‌کند، این انتظار وجود داشت که هماهنگی‌های لازم با اداره کل میراث صورت پذیرد تا این فرایند به صورت اصولی طی شده و آثار احتمالی بررسی شود.

وی افزود: البته دسترسی سخت به محدوده‌های زیرزمینی کارگاهی، امکان نظارت مستقیم را برای میراث فرهنگی هم دشوار می‌کند. همچنین ورود به محدوده کارگاهی نیازمند رعایت الزامات ایمنی است و امکان ورود آزادانه وجود ندارد، اما در این میان، آنچه از همه مهم‌تر به‌نظر می‌رسد این است که نهاد‌های عمرانی به هیچ عنوان نباید اجازه دهند آثار تاریخی به‌راحتی از بین بروند. ما نیاز داریم که این اطلاعات برای بازشناسی تاریخی مشهد، جمع‌آوری شود؛ چراکه آینده‌نگری در این زمینه بسیار حائز اهمیت است.