اقیانوس‌های جوشان

دانشمندان تأکید می‌کنند آنچه امروز درآب‌های آزاد رخ می‌دهد، پیامدهایی دارد که دهه‌ها و حتی قرن‌ها ادامه خواهد داشت‌؛ پیامدهایی که دیگر نمی‌توان آنها را صرفا «پیش‌بینی‌های آینده» دانست. شاید در ظاهر این امر پیامدهای کوتاه‌مدتی نداشته باشد به این معنا که هنوز این موضوع به دغدغه اصلی افکار عمومی بدل نشده اما فاصله تأثیرات مستقیم این اتفاق بر زندگی روزمره شهروندان بسیار کمتر ازآن چیزی است که تصورمی‌کنیم؛ از محدود شدن زنجیره غذایی گرفته که می‌تواند بحران امنیت غذایی را عمیق‌تر کند تا زیر آب رفتن بسیاری از سرزمین‌های ساحلی در سراسر‌جهان. 

رکوردشکنی بی‌وقفه گرمای اقیانوس‌ها
براساس داده‌های جدید، اقیانوس‌های زمین برای هشتمین سال پیاپی رکورد بالاترین میزان گرمای ذخیره‌شده را شکسته‌اند. پژوهشگران می‌گویند سال‌های اخیر، به‌ویژه از دهه ۲۰۲۰ به بعد، شاهد جهشی کم‌سابقه در محتوای گرمایی اقیانوس‌ها بوده است‌؛ جهشی که نشان می‌دهد گرمایش جهانی وارد مرحله‌ای تازه و خطرناک شده است.مطالعات نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از گرمای اضافی ناشی از فعالیت‌های انسانی، به‌جای باقی‌ماندن در جو، مستقیما وارد اقیانوس‌ها می‌شود. همین ویژگی باعث شده اقیانوس‌ها به‌نوعی دفتر ثبت واقعی تغییرات اقلیمی تبدیل شوند‌؛ جایی که نمی‌توان روند آن را با نوسانات کوتاه‌مدت پنهان کرد. 

چرا اقیانوس‌ها این‌قدر اهمیت دارند؟
دانشمندان اقلیم‌شناس بارها تأکید کرده‌اند که بیش از ۹۰‌درصد گرمای اضافی ناشی از گازهای گلخانه‌ای توسط اقیانوس‌ها جذب می‌شود. اگر این گرما مستقیما در جو باقی می‌ماند، دمای هوا بسیار سریع‌تر و شدیدتر افزایش می‌یافت و زندگی روی زمین به‌مراتب زودتر با بحران جدی مواجه می‌شد. به بیان دیگر، اقیانوس‌ها تاکنون نقش یک سپر محافظ خاموش را برای بشر ایفا کرده‌اند‌ اما این سپر اکنون به نقطه اشباع نزدیک می‌شود. 

گرمایی که به عمق می‌رود و بازنمی‌گردد
یکی از نگران‌کننده‌ترین نکات مطرح‌شده در این گزارش، نفوذ گرما به لایه‌های عمیق اقیانوس است. برخلاف جو که به‌سرعت گرم و سرد می‌شود، آب اقیانوس گرما را برای مدت بسیار طولانی حفظ می‌کند. این بدان معناست که حتی اگر امروز انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌طور کامل متوقف شود، گرمای انباشته‌شده در اقیانوس‌ها می‌تواند دهه‌ها اثرات خود را حفظ کند. دانشمندان هشدار می‌دهند که این گرمای ذخیره‌شده، مانند یک بدهی اقلیمی، در سال‌های آینده خود را به شکل تغییرات شدید آب‌وهوایی، افزایش سطح دریا و تخریب اکوسیستم‌ها نشان خواهد داد. 

افزایش سطح دریا‌؛ تهدیدی آرام اما مداوم
یکی از پیامدهای مستقیم گرمایش اقیانوس‌ها، بالا آمدن سطح آب دریاهاست. این پدیده نه‌تنها به‌دلیل ذوب یخ‌های قطبی، بلکه به‌واسطه انبساط حرارتی آب رخ می‌دهد‌؛ یعنی آب گرم‌تر، حجم بیشتری اشغال می‌کند. کارشناسان می‌گویند همین فرآیند به‌ظاهر ساده، تهدیدی جدی برای شهرهای ساحلی، جزایر کم‌ارتفاع و میلیون‌ها انسان ساکن مناطق ساحلی به‌شمار می‌رود. افزایش تدریجی سطح دریا می‌تواند به فرسایش سواحل، نفوذ آب شور به منابع آب شیرین وجابه‌جایی جمعیت‌هامنجر شود. 

طوفان‌های قوی‌تر، بارش‌های مخرب‌تر
اقیانوس‌های گرم‌تر، انرژی بیشتری به جو منتقل می‌کنند. نتیجه این فرآیند، افزایش شدت طوفان‌ها، گردبادها و بارش‌های جدی است. پژوهشگران معتقدند بسیاری از طوفان‌های سهمگین سال‌های اخیر، بدون گرمایش بی‌سابقه اقیانوس‌ها، هرگز به چنین شدتی نمی‌رسیدند. این موضوع به‌ویژه برای مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری خطرناک است‌؛ جایی که طوفان‌های دریایی می‌توانند در مدت کوتاهی خسارات انسانی و اقتصادی عظیمی به بار آورند. 

اکوسیستم‌های دریایی در آستانه فروپاشی
گرمایش اقیانوس‌ها تنها یک مسأله آب‌وهوایی نیست، بلکه بحرانی زیست‌محیطی و زیستی نیز محسوب می‌شود. بسیاری از گونه‌های دریایی به تغییرات جزئی دما حساس هستند. افزایش دمای آب می‌تواند موجب سفیدشدن مرجان‌ها، کاهش ذخایر ماهی و برهم‌خوردن زنجیره‌های غذایی دریایی شود. کارشناسان هشدار می‌دهند تداوم این روند، امنیت غذایی میلیون‌ها انسان را که به منابع دریایی وابسته‌اند، به خطر می‌اندازد و معیشت جوامع ساحلی را با تهدیدی جدی مواجه می‌کند. 
   
چرا هشدارها جدی‌تر از همیشه‌ هستند؟
به گفته پژوهشگران، آنچه وضعیت کنونی را از دوره‌های گذشته متمایز می‌کند، سرعت و تداوم گرمایش است.داده‌ها حاکی از آن است که پنج رکورد بالاترین محتوای گرمای اقیانوس، همگی در سال‌های اخیر ثبت شده‌اند. این روند نشان می‌دهد گرمایش نه‌تنها متوقف نشده، بلکه شتاب گرفته‌است. دانشمندان می‌گویند دیگر نمی‌توان این وضعیت را به پدیده‌های طبیعی یا نوسانات کوتاه‌مدت نسبت داد. عامل اصلی، فعالیت‌های انسانی و انتشار مداوم گازهای گلخانه‌ای است. 

زنگ خطری از دل آب‌ها
گرمایش بی‌سابقه اقیانوس‌ها، شاید در نگاه اول کمتر از موج‌های گرمایی یا خشکسالی‌ها دیده شود اما درواقع عمیق‌ترین و ماندگارترین نشانه بحران اقلیمی است.اقیانوس‌ها حافظه گرمایی زمین‌ هستند و آنچه امروز در آنها ذخیره می‌شود، آینده آب‌وهوا، محیط‌زیست و زندگی بشر را رقم خواهد زد. 
​​​​​​​کارشناسان تأکید می‌کنند بدون کاهش جدی و فوری انتشار گازهای گلخانه‌ای، این روند متوقف نخواهد شد. پیام اقیانوس‌ها روشن است: زمین در حال گرم‌شدن است و این‌بار دیگر جایی برای انکار یا تعلل باقی نمانده است.