ادعاهای ارضی مقامات آمریکا محدود به گرینلند نماند؛ واشنگتن ۶۷ سال در آرزوی برکناری حزب کمونیست کوبا، انواع دسیسهها را ضدحاکمیت دولت هاوانا در دستورکار قرار داده اما تاکنون توفیری نداشته است. ترامپ در ادامه خطونشانهایش علیه قوانین نظام بینالملل افزود: «به نظر میرسد کوبا آماده سقوط است. نمیدانم چطور میخواهند دوام بیاورند اما کوبا اکنون هیچ درآمدی ندارد.»
بهرغم، رجزخوانیهای مداوم رئیسجمهور آمریکا بسیاری از کشورهای جهان اقدامات یکجانبهگرایانه کاخسفید در سپهر جهانی را شدیدا محکوم کردند. گوستاوو پترو، رئیسجمهور کلمبیا خطاب به وزیر امورخارجه ترامپ خاطرنشان کرد: «به آقای مارکو روبیو میگویم، اگر میخواهی من را به زندان بیندازی، ببینیم میتوانی یا نه. اگر میخواهید من را در لباس نارنجی ببینید، آن را امتحان کنید.»
فوران احساسات ضدآمریکایی
با گذشت چند روز از پایان عملیات نظامی پنتاگون در کارائیب، انتقاد نهادها، کشورها و افراد علیه اقدام خصمانه ترامپ همچنان ادامه دارد. ایوان خیل، وزیر امور خارجه ونزوئلا در جریان سخنرانی مجازی خود در اجلاس فوقالعاده وزرای امور خارجه کشورهای عضو جامعه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب تصریح کرد: «کشورهای سلاک باید اقدام کنند، زیرا سکوت در برابر این تجاوز به منزله تأیید آن است.»
در راستای تقویت انسجام جبهه مخالفت با آمریکا، فردی نانیس، وزیر ارتباطات ونزوئلا پس از جلسه کابینه دولت اعلام کرد که دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت این کشور، کمیسیونی سطح بالا برای آزادی مادورو و همسرش که در جریان حمله آمریکا ربوده شدهاند تشکیل داد. الین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین در نشست خبری با رسانهها گفت: «چین نگرانی خود را از دستگیری مادورو و همسرش اعلام کرده است، آمریکا باید فورا مادورو را آزاد کند و دست از سرنگونی دولت ونزوئلا بردارد.»
نکته حائز اهمیت آن است که عملیات «عزم مطلق» آمریکا در کاراکاس زبان شکایت متحدان دیرینه واشنگتن را نیز باز کرد. در صف نخست، اتحادیه اروپا درباره تحولات ونزوئلا خاطرنشان کرد: «باید به حق مردم ونزوئلا برای تعیین سرنوشت خود احترام گذاشته شود.» امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه نیز درباره جزئیات سرنگونی رئیسجمهور ونزوئلا گفت: «فرانسه روش سرنگونی مادورو را تأیید و حمایت نمیکند.» همچنین، فشار ترامپ به گرینلند نیز بدون پاسخ باقی نماند و کییر استارمر، نخستوزیر انگلستان ضمن نکوهش کاخسفید خاطرنشان کرد: «آینده این منطقه (گرینلند) فقط باید از سوی مردم گرینلند و پادشاهی دانمارک تعیین شود.»
تشدید محاصره کوبا
دولت هاوانا از سال ۱۹۵۹ تا به امروز درصف اول مقابله باامپریالیسم آمریکایی درحوزه کارائیب قرارداشته و هزینههای بسیاری نیز داده است؛ در جدیدترین نمونه، حدود ۳۲ کوبایی در عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا که به ربایش رئیسجمهور نیکلاس مادورو انجامید، جان خود را از دست دادهاند. این کشور به جرم ایستادگی در برابر توسعهطلبی واشنگتن به تورم بالا، کمبود شدید مواد غذایی و فقر تحمیلی آمریکا محکوم، اما تسلیم نشده است. حزب کمونیست کوبا تحت تأثیر شدیدترین حملات اقتصادی واشنگتن طی شش دهه گذشته قرار داشته و بعد فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ بهواسطه فروش مجدد نفت وارداتی کاراکاس ارز مورد نیاز حکمرانیاش را فراهم میکند. مقامات واشنگتن امیدوارند با انسداد مسیر نفت یارانهای ونزوئلا، زمینه تسلیم هاوانا فراهم شود، هرچند ۱۲ میلیون شهروند کوبایی دهههاست به دسیسههای کاخسفید علیه تمامیت ارضیشان عادت و مقاوم شدهاند.
آرزوی الحاق گرینلند
از روز اول ورود دوباره به کاخسفید، ترامپ تسخیر جزیره گرینلند تحتالحمایه پادشاهی دانمارک را آشکارا اعلام کرد. رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به احتمال استفاده از زور برای الحاق گرینلند گفت: «به لحاظ امنیت ملی به گرینلند نیاز داریم و دانمارک قادر به انجام (مقابله با واشنگتن) این کار نخواهد بود.» درواقع، کاخسفید اعتقاد دارد که با تشدید رقابت با روسیه و چین، کنترل این منطقه برای رصد موشکی و تحرکات نظامی، حیاتی تلقی میشود. سخنان اخیر تصمیمسازان کاخسفید از جانب مسئولان جزیره فوق بیپاسخ نماند و ینس فردریک نیلسن، نخستوزیر گرینلند در پاسخ قاطعانه گفت: «دیگر بس است.» و ایده کنترل آمریکا بر این جزیره را یک «خیالپردازی» توصیف کرد.گرینلند سرشار از نفت، گاز و مواد معدنی، همچنین منبع غنی برای عناصر خاکی کمیاب (ضروری برای ساخت و کارکرد صحیح تسلیحات نظامی پیشرفته) است. پنتاگون در نظر دارد تا انتهای دهه ۲۰۲۰ به انحصار چین بر فرآوری عناصر کمیاب پایان دهد، بنابراین گرینلند نقطه جذابی برای شروع پروژه مذکور خواهد بود. نکته مهم دیگر، اهمیت جایگاه گرینلند در مسیر راه ابریشم قطبی است؛ چین از سال ۲۰۱۸ رسما خود را کشور نزدیک به قطب شمال معرفی کرد و قطب شمال را بخشی از کلانپروژه کمربند و جاده دانست و کاخسفید بهدنبال امحای حضور پکن در نیمکره غربی است.
تضعیف قدرت واشنگتن
اقدام نظامی اخیر آمریکا در ونزوئلا، شامل حملات و دستگیری نیکلاس مادورو بدون مجوز سازمان ملل یا رضایت منطقهای، باعث انتقاد شدید دولتها وناظران شده است که این رویکرد رامغایر بااصول حقوق بینالملل واستقلال کشورهای دیگر میدانند. چنین اقداماتی مشروعیت واشنگتن را زیر سؤال برده و تنشها را در سطح جهانی افزایش داده، همچنین ربایش مخالفان به الگویی خطرناک برای روابط بینالملل تبدیل شده است.
علاوه بر این، تمرکز صرف بر ابزارهای نظامی، ریشههای مشکلات منطقه کارائیب مانند بحرانهای اقتصادی، فساد و قاچاق موادمخدر را نادیده میگیرد. مداخلههای مستقیم و یکجانبه پیشین واشنگتن نیز بیثباتی سیاسی را در پی داشته و واکنش منفی کشورهای هدف را تشدید کرده، تا آنجا که حتی برخی دولتها را در برابر نفوذ آمریکا متحد ساخته است.
این رویکرد مداخلهگرایانه رئیسجمهور ایالات متحده، تأثیر منفی بر اعتبارونفوذ آمریکا در منطقه داشته؛ چراکه با تضعیف همکاریهای چندجانبه، قطع کمکهای توسعهای و اعمال تحریمها، کاخسفید نهتنها زمینهساز اعتماد و مشارکت نشده که بیاعتمادی را دامن زده و کشورهای آمریکای لاتین را به سوی بازیگران خارجی مانند چین و روسیه سوق داده است؛ فرآیندی که در درازمدت به زیان منافع راهبردی واشنگتن خواهد بود.
ظهور دکترین دونرو
وقایع اخیر، مسیر جدیدی در سیاست خارجی سنتی آمریکا نیست. از دوره دکترین مونرو درسال ۱۸۲۳ که آمریکا رسما اعلام کرد اروپا نباید در آمریکای لاتین دخالت کند، تا سال ۲۰۲۶ واشنگتن مداخلات بیشمار سیاسی، نظامی و اقتصادی در این منطقه داشته که اغلب با هدف حفظ هژمونی منطقهای خود بوده است؛ از حمایت آمریکا در کودتای ۱۹۵۴ گوآتمالا و تضعیف دولتهای ملیگرا گرفته تا تحریمها و عملیات مخفی علیه کوبا، نیکاراگوئه و دیگر کشورها در طول جنگ سرد که تأثیر منفی بر روند دموکراتیک آنها گذاشتهاند.
سابقه مداخلات نظامی مستقیم نیز از تهاجم آمریکا به پاناما در سال ۱۹۸۹ تا حمایت از عملیاتهای ضدچپ در دهه ۱۹۸۰-۱۹۷۰ را شامل میشود که در بسیاری موارد به بیثباتی و خشونت در کشورهای منطقه انجامید. بهسرکردگی دونالد ترامپ، راهبردی موسوم به «دکترین دونرو» جهت تکمیل مونرو رونمایی شد که با تمرکز بر مقابله با قاچاق مواد مخدر، مهاجرت و نفوذ چین و روسیه، به مداخلات نظامی، تحریمهای سنگین و توافقهای امنیتی بیسابقه انجامیده است.
