دیپلماسی قرآنی در مصلای تهران

توجه ویژه به نهاد خانواده و ترویج سبک زندگی ایرانی-اسلامی‌، تاکید بر عترت در کنار قرآن، شامل صحیفه سجادیه و نهج‌البلاغه، تقویت دیپلماسی قرآنی با حضور فعالان جهان اسلام، بهره‌گیری حداکثری از فناوری‌های نوین و شرکت‌های دانش‌بنیان از جمله هوش مصنوعی برای مهجوریت‌زدایی از قرآن و امیدآفرینی، تقویت همبستگی ملی، نشاط اجتماعی و نمایش اقتدار فرهنگی ایران از محورهای مورد تاکید نمایشگاه قرآن امسال است. به‌جز اینها، قرار است اندیشمندان و پژوهشگران قرآنی از کشورهای مختلف حول محورهای مرتبط با قرآن کریم بحث و بررسی داشته باشند و نشست برگزار کنند. توجه به موضوع عدالت فرهنگی، به‌این‌معنا که نمایشگاه در ۲۴ استان کشور برگزار شود نیز از دیگر مسائل اولویت‌دار امسال به‌شمار می‌رود. به‌همین مناسبت با حجت‌الاسلام حمیدرضا ارباب‌سلیمانی رئیس نمایشگاه قرآن و معاون قرآن و عترت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی صحبت کردیم تا از جزئیات این رویداد فرهنگی و قرآنی بیشتر مطلع شویم. 

چطور شد که شعار «ایران در پناه قرآن» را برای نمایشگاه قرآن امسال انتخاب کردید؟
به‌طور معمول برای نمایشگاه قرآن فراخوان می‌دهیم و ازعزیزان می‌خواهیم اگر پیشنهاد شعاری دارند، بفرستند که به‌خاطر قطع اینترنت، این مسیر با اختلال رو‌به‌رو شد اما از مجموعه پیشنهادهای مردمی استفاده و فهرستی تهیه کردیم و آن را به شورای سیاستگذاری نمایشگاه بین‌المللی قرآن با ریاست وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی، جناب آقای دکتر سید عباس صالحی بردیم. در آن جلسه، درباره شعارهای پیشنهادی بحث شد و در نهایت شعار «ایران در پناه قرآن» انتخاب گردید. 

ویژگی مهم نمایشگه قرآن امسال که آن را نسبت به سال گذشته متمایز می‌کند، چیست؟
نمایشگاه امسال از جهاتی تفاوت دارد‌. یکی این‌که به موضوع عترت در کنار قرآن توجه ویژه‌ای شده است‌. یعنی ما بخشی را به نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه، مهدویت، غدیر و مسائل مرتبط با اهل‌بیت‌(ع) اختصاص دادیم تا ان‌شاءالله در حد امکان و ظرفیت موجود، حق اهل‌بیت را ادا کنیم و کوتاهی نکرده باشیم. اگر بخواهم به موارد مهم دیگر اشاره کنم‌.یکی از آنها عدالت فرهنگی است. یعنی امسال علاوه بر تهران در ۲۴استان نیز نمایشگاه قرآن برگزار می‌شود.تعدادی از استان‌ها از ماه شعبان شروع کرده‌اند و برخی تمام شده و بعضی مانند استان خراسان‌رضوی و مشهد همچنان برنامه دارند و برخی استان‌ها در روزهای آینده کارشان را آغاز می‌کنند. در نهایت تا پایان ماه مبارک رمضان، ۲۴ استان نمایشگاه قرآن خواهند داشت. 

شیوه برگزاری این رویداد چگونه است و قرار است چه اتفاقی در دیگر استان‌ها بیفتد؟
تمام تلاش ما این است در نمایشگاه فرصتی برای عرضه و نمایش آثار و محصولات جدید قرآنی که در سطح کشور پدید آمده‌اند، ایجاد کنیم. برخی از آنها آثار مکتوب هستند و بعضی جنبه‌های هنری و برخی جنبه‌های رسانه‌ای دارند که شناسایی و عرضه می‌شوند. امسال نزدیک به ۲۰۰ طرح از سراسر کشور برای نمایشگاه بین‌المللی دریافت کردیم که تعدادی از آنها در تراز نمایشگاه تشخیص داده شد و مردم می‌توانند استفاده کنند و الهام بگیرند‌.اینها طرح‌های مردمی هستند.از سوی دیگر، دستگاه‌ها و نهادها هم فعالیت‌های قرآنی دارند.به‌عنوان مثال، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها برنامه‌های متنوعی دارد که به آنها هم فرصت داده‌ایم کارهای برتر خودراعرضه کنند. یکی دیگر از نکات قابل توجه، بحث ترجمه‌های قرآن کریم است که بعد از انقلاب اسلامی ترجمه‌های فراوانی انجام شده اما درباره این‌که کدام ترجمه اعتبار بالاتری دارد، باید بحث شود. بنابراین‌ در نمایشگاه فرصتی برای بررسی و نقد ترجمه‌های قرآن فراهم کردیم و همچنین رونمایی از آثار فاخر یکی دیگر از کارهای ماست‌.به‌عنوان مثال، آثاری را که ویژگی خاصی دارند یا نوآوری و خلاقیتی در آنها به‌کار برده شده که تا‌کنون به آن پرداخته نشده دعوت کردیم و ان‌شاءالله میزبان‌شان خواهیم بود. همچنین از ظرفیت نخبگان در مراکز و شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده می‌کنیم‌. الان در حوزه فناوری‌های جدید، به‌ویژه هوش مصنوعی این شرکت‌های دانش‌بنیان به موفقیت‌هایی رسیده‌اند که رویکرد قرآنی دارند. اینها را دعوت کردیم تا کارهای جدید خود را عرضه کنند. 

شیوه بهره‌گیری از هوش مصنوعی با توجه به این‌که ابزار جدیدی است و می‌تواند در جهت قرآن از آن استفاده شود، به‌چه‌صورت است؟
استفاده از هوش مصنوعی روش‌های گوناگونی دارد که باید هدفگذاری کنیم که این ابزار را برای چه موضوعی استفاده می‌کنیم. به‌عنوان مثال، الان مبانی مفسری مانند علامه طباطبایی را به هوش مصنوعی داده‌اند که در تفسیر‌ المیزان چه مبنایی را دنبال می‌کرده؟این فرضیه را برای هوش مصنوعی مطرح می‌کنیم اگر در شرایط روز با مسائل مستحدثه جدیدی روبه‌رو شویم و علامه طباطبایی در قید حیات بود، چه نظر قرآنی و تفسیری را بیان می‌کرد؟ می‌توانیم به این مسائل از راه هوش مصنوعی برسیم.البته در صورتی که داده‌ها دقیق باشد و ابزار را به سمت گزاره‌های دقیق هدایت کنیم. 

همان‌طور که مطلعید، در جریانات اخیر هتک حرمتی به قرآن صورت گرفت و برنامه نمایشگاه قرآن در این رابطه چیست؟
با توجه به اتفاقات اخیر و جنگ ۱۲‌روزه گفت‌وگوهای فراوانی داشتیم با کسانی که آمادگی دارند و می‌توانند کاری عرضه کنند‌؛ به‌ویژه برای تجلیل و بزرگداشت فرماندهان عزیزی که در جنگ ۱۲‌روزه به شهادت رسیدند یا دانشمندان هسته‌ای و علمی، یا مردم کوچه‌‌و‌بازاری که ناشناخته گرفتار شدند و به‌شهادت رسیدند، برنامه‌هایی داریم. همچنین در مورد خسارات به مساجد و قرآن‌سوزی، بسیاری از مساجد آسیب‌دیده به ما مراجعه کردند تا بخشی را به آنها اختصاص دهیم تا قرآن در اختیار‌شان قرار گیرد و کمک و جبران شود. 

با توجه به این‌که قرآن کتابی جهانی است‌، تقویت دیپلماسی قرآنی که جزومحورهای نمایشگاه است،چگونه انجام می‌شود؟
دیپلماسی قرآنی به‌این‌معناست که با سایر ملت‌های اسلامی و ملت‌های دیگر (مسلمان و غیرمسلمان) که در حوزه قرآن فعالیت دارند، ارتباط برقرار کنیم. امسال به‌دلیل شرایط کشور، نتوانستیم همه علاقه‌مندان را دعوت کنیم اما تعداد قابل توجهی از کشورهای مختلف یعنی نزدیک به ۱۵ کشور از قبیل عراق، پاکستان، افغانستان، تونس و ارمنستان اعلام آمادگی کردند‌؛ بعضی وارد ایران شده‌اند و برخی ان‌شاءالله ملحق خواهند شد. ما بخشی در نمایشگاه تحت‌ عنوان «بخش بین‌الملل» داریم که از اندیشمندان خارجی بهره می‌بریم و از هنرمندانی که در حوزه قرآن و عترت تولیداتی دارند استفاده می‌کنیم. همچنین نشستی در تهران با عنوان «نشست چهارم مهمانان» داریم‌؛. یعنی این‌ چهارمین‌باری است که به ایران دعوت می‌شوند. هر سال مهمانان جدید از کشورهای مختلف داریم. در این جلسات بحث‌های علمی و پژوهشی فراوانی داریم و تبادل تجربه صورت می‌گیرد تا آشنایی حاصل شود که در جمهوری اسلامی مردم و دولت در حوزه قرآن چه فعالیت‌هایی دارند و در مقابل ما از تجربیات آنها بهره ببریم. اسامی دقیق پیش‌رو ندارم اما از عراق، پاکستان، افغانستان، ارمنستان و کشورهای مختلف آمادگی، ولی بحمدلله همه مهمانان دعوت‌شده قصد دارند بیایند. 

نقش خانواده در قرآن کریم خیلی مورد توجه است. در نمایشگاه برای سبک زندگی قرآنی و ایرانی چه برنامه‌هایی دارید؟
ما بخش خانواده را در نمایشگاه به‌طور جدی پیگیری کردیم و بخشی را هم به حوزه کودک و نوجوان اختصاص دادیم. نیم‌طبقه بالای مصلای تهران در اختیار بخش کودک‌و‌نوجوان قرار گرفت تا به‌طور جدی به آنها بپردازیم و نمایشگاه خوبی را شاهد باشیم. به‌هرحال نمایشگاه با سه رویکرد فعالیت می‌کند‌؛ رویکرد عمومی که به‌طور عمده مردمی، با توجه به کودک، نوجوان، بانوان و مسائل مشابه است، رویکرد نخبگانی که متخصصان، اساتید و برنامه‌های قرآنی مربوط است و رویکرد سوم نیز مربوط به مؤسسات و سازمان‌ها یعنی دستگاه‌های دولتی و غیردولتی می‌شود که برای ترویج فرهنگ قرآن مجوز گرفته‌اند و فعالیت دارند. به‌هر حال نمایشگاه یک ضیافت معنوی است که همه عزیزان در آن شرکت می‌کنند و امیدواریم کارنامه یک‌ساله دولت و ملت در تولیدات، محصولات و خدمات قرآنی را خوب ارائه دهد. سال گذشته برای برگزاری نمایشگاه ۱۰ روز عقب‌تر بودیم و نیمه اسفند شروع کردیم ولی استقبال خیلی‌خوب بود. امسال اول اسفند شروع می‌شود و امیدواریم نمایشگاه خودش را نشان دهد و مردم هم استقبال نمایند.