ماهی برای ماه شدن

موفقیت در هر مسیری نیازمند آمادگی است‌؛ موضوعی که حجت‌الاسلام والمسلمین علی سرلک، کارشناس دینی بر آن تأکید دارد. او در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به ضرورت آمادگی پیش از ورود به ماه مبارک رمضان می‌گوید: «همان‌گونه که یک تیم ورزشی برای دستیابی به نتیجه مطلوب نیازمند تمرین صحیح است، قبولی اعمال معنوی نیز به فراهم بودن مقدمات بستگی دارد. حال خوب، توجه قلبی و... از‌جمله این مقدمات است. ورود به رمضان هم بدون آمادگی میسر نیست.»
به باور او، روزهای پایانی ماه شعبان فرصتی طلایی برای آماده‌سازی روح و روان به‌شمار می‌رود: «نخست باید درک کنیم در آستانه ورود به ماه مهمانی خداوند هستیم. انسان نمی‌تواند با کینه‌ها، دلخوری‌ها و آلودگی‌های درونی وارد این ضیافت شود. شرط بهره‌مندی از برکات رمضان، سبکبال شدن و پالایش درون‌است.»
حجت‌الاسلام سرلک با اشاره به معنای واژه رمضان، آن را نماد سوزاندن تیرگی‌ها و زنگارهای روح می‌داند و تأکید می‌کند: «دعاهای پایانی ماه شعبان نیز در همین راستاست‌؛ طلب بخشش و آمادگی برای ورود به ماه رحمت، تا مبادا با بار سنگین خطاها قدم به این ماه بگذاریم.»

ارزشمندی عادی‌ترین رفتارها
ماه رمضان را می‌توان دوره‌ای منحصربه‌فرد برای تحول معنوی و تقویت همبستگی‌های خانوادگی و اجتماعی دانست. طاهره همیز، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه خانواده نیز بر این ظرفیت تأکید می‌کند و معتقد است این ماه فرصتی برای بازنگری در مسیر زندگی و تحکیم روابط انسانی‌است. 
این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد‌: «یکی از جنبه‌های مهم رمضان، آرامش معنوی حاکم بر آن است. در آموزه‌های دینی آمده در این ماه، زمینه وسوسه‌های منفی کاهش می‌یابد. همین مسأله نوعی آرامش درونی و بیرونی برای انسان ایجاد می‌کند. حتی در برخی آمارها نیز کاهش درگیری‌ها و نزاع‌ها در این ایام مشاهده می‌شود.»
همیز معتقد است که نباید این آرامش را محدود به یک ماه دانست.او توضیح می‌دهد: «باید اجازه دهیم این فضای معنوی در وجود ما ریشه بدواند و در دیگر ماه‌های سال نیز تداوم یابد. تعبیر معروفی که می‌گوید خواب روزه‌دار نیز عبادت است، نشان‌دهنده ارتقای ارزش رفتارهای روزمره در این ماه پربرکت‌است.» 

تقویت بنیان خانواده
رمضان ماهی است که حتی ساده‌ترین اعمال در آن معنا و ارزشی مضاعف می‌یابد‌؛ فرصتی که اگر با آمادگی و آگاهی همراه شود، می‌تواند نقطه عطفی در مسیر فردی و اجتماعی انسان باشد. این استاد دانشگاه، ماه رمضان را ماه همبستگی خانواده می‌داند و معتقد است در این ایام نباید از ظرفیت مهرورزی و نزدیکی بیشتر میان اعضای خانواده غافل شد. او می‌گوید: «زمان افطار و سحر، بهترین فرصت برای حمایت عاطفی از اعضای خانواده است.حتی آماده کردن یک سحری ساده اما مورد علاقه فرزندان می‌تواند حس تعلق و صمیمیت را تقویت کند و انگیزه روزه‌داری را در آنان افزایش دهد.»
آن‌طور که این پژوهشگر حوزه خانواده توضیح می‌دهد، لازم است فضای خانه در همه ایام سال و به طور ویژه در ماه رمضان، به سمت آرامش و آسان‌گیری پیش برود تا خانواده لذت کنار هم بودن در این ایام را بیشتر احساس کنند.
او یادآور می‌شود: «علاوه بر همه اینها، بهتر است برای رفت‌وآمد و افزایش صله‌رحم در این ماه آماده شویم. همه ما می‌دانیم صله‌رحم باعث گشایش روزی و از بین رفتن فقر می‌شود؛ موضوعی که ماهیت اجتماعی و اقتصادی این ماه را پررنگ می‌کند.» 
همیز با اشاره به این‌که افزایش رفت‌وآمد و محبت‌ورزی‌ها، از درخشان‌ترین دستاوردهای ماه رمضان است، می‌گوید: «اگر از صله‌رحم می‌گوییم، معنایش بریز و بپاش‌های مرسوم نیست‌؛ چراکه یک افطاری بسیار ساده و مختصر هم می‌تواند همان نتیجه درخشان را برای‌مان به ارمغان‌بیاورد.» 
علاوه بر آن، از نظر این پژوهشگر حوزه خانواده، استفاده از فرصتی مثل شب قدر در ماه رمضان، بهترین زمان برای تقویت معنویت درونی، همگرایی خانوادگی و کاهش تنش‌های اجتماعی است. شب قدر نه‌تنها شب نزول قرآن، بلکه در فرهنگ اسلامی، شب تعیین سرنوشت انسان‌هاست‌؛ شبی که به افراد یادآوری می‌کند فرصت بازنگری و تغییر اساسی در زندگی‌شان وجود دارد. این فراخوان برای تغییر، بهترین زمان برای آغاز اقدامات جدی در حوزه معنوی و اخلاقی است. 

ماه دوری از خودخواهی
‌رمضان امسال، فرصت مناسبی است‌ برای این‌که تنش‌هایی را که امروز در خانواده‌ها و در جوامع وجود دارد، برطرف کنیم. درواقع نباید اجازه دهیم خودخواهی‌‌ و خودکامگی‌هایی که‌ زندگی و روان‌مان را مختل می‌کنند همراه با ما وارد ماه رمضان شوند. 
موضوعی که حجت‌الاسلام سرلک نیز بر آن تاکید دارد و معتقد است اگر در هر ‌فرد و هر خانواده، این باور جریان داشته باشد، قطعا باعث می‌شود افراد در روابط خانوادگی و اجتماعی خود، متعهدتر و مسئول‌تر باشند. بدین ترتیب در پرتو ارزش‌های دینی، افراد تشویق می‌شوند که نیازهای دیگران را در نظر بگیرند و به ایجاد یک جامعه همدل و همکار کمک کنند. این تأثیر بر روابط خانوادگی و اجتماعی به کاهش تنش‌ها و افزایش محبت و صمیمیت منجر می‌شود. 
به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند در آغاز این ماه بهتر است خودمان را آماده رفع این تنش‌ها و کدورت‌ها کنیم. 

فرصتی برای خاطره‌سازی
شاید در طول سال، مشغله‌های کاری، تحصیلی و اجتماعی اغلب باعث شود اعضای خانواده کمتر در کنار هم غذا بخورند و ارتباطات عمیق بین آنها محدود شود اما در ماه رمضان، عمل مشترک افطار و سحر، یک نقطه تجمع طبیعی و حتی یک توفیق اجباری را ایجاد می‌کند که بهترین زمان برای خاطره‌سازی است‌؛ شبیه همان خاطراتی که پدر و مادرهای‌مان در سال‌های دور برای ما ساختند و حالا وقت آن رسیده که ما این کار را در قبال فرزندان‌مان انجام دهیم. 
حجت‌الاسلام سرلک در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: «اغراق نیست اگر بگوییم یادآوری خاطرات خوش گذشته از سحرهای رمضان که پدر و مادرهای‌مان برای ما به‌جا گذاشته‌اند، انگیزه‌ای قوی برای نسل امروز است. پس چه بهتر که ما هم این لطف را در حق نسل آینده انجام دهیم و از تک‌تک لحظات این ماه مبارک، از لحظات خوش سحر و افطار، تا شب‌های قدر و مهمانی‌های افطار و... برای‌شان خاطره بسازیم.» 
خاطرات مربوط به سحر، آماده کردن سفره سحر و افطار،مناجات‌های مشترک و...به دلیل همراه بودن با یک هدف مشترک بسیار قوی و ماندگار هستند. این خاطرات یک برچسب عاطفی قوی به هویت خانوادگی می‌زنند. فراموش نکنیم کودکانی که در چنین فضایی بزرگ می‌شوند، احتمال بیشتری دارد که ارزش‌ها و هویت فرهنگی خود را حفظ کنند و در آینده خود نیز میزبان این سنت‌ها برای فرزندان‌شان باشند.