گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
چهلتیکه؛ حافظه تاریخی تلویزیون
یادآوری خاطرات قدیم آن هم بهواسطه یک برنامه تلویزیونی، یکجور خاطرهبازی وحتی ادای دین به گذشته و نوستالژیهایمان است که شاید با خودش غم غربت و فراق یا حسرت هم به همراه داشته باشد اما میتواند برای هرکسی جذاب و یادآور روزهای خوش باشد. هرچند در سالهای اخیر برنامههای زیادی با تکیه بر همین خاطرهگویی ساخته شده و خصوصا در شبکه خانگی موجی از برنامههای گفتوگومحور با دعوت از یک چهره به راه افتاده تا از دل گپوگفت با مهمان برنامه، یک نکته پیدا کرده و آن را برای جذب مخاطب بیشتر منتشر کنند.
اما برنامه «چهلتیکه» به تهیهکنندگی و کارگردانی الهام حاتمی که در شبکه نسیم پاگرفت، در همین حالوهواست و اکنون در فصل ششم بهدلیل ساختار و گروه تولیدش همچنان برنامهای پرمخاطب است؛ برنامهای که از فصل یک تاکنون با گذر از تغییراتی در دکور، محتوای برنامه، آیتمها و حتی تغییر مجری برنامه به برنامهای قابل اعتماد و جذاب برای بینندههایش تبدیلشده و در هر قسمت غافلگیریهایی از مهمانانش برای مخاطبان دارد. حاتمی در این فصل به ترکیب مهمانها هم دست زده و علاوه بر بازیگران از خوانندگان (محمد اصفهانی)، نویسندگان (عباس یاری)، چهرهپردازان(مهری شیرازی) و کارگردانانی (همچون محمدمهدی رسولی صاحب برنامه اکسیژن و علی شوقیان کارگردان تلویزیونی «گرگها» و «عطرگل یاس») هم دعوت کرده است. تهیهکننده چهلتیکه در گفتوگو با جامجم از آنچه در این برنامه گذشته برای علاقهمندان این برنامه میگوید.
یادآوری خاطرات؛ ادای دین به گذشته و نوستالژیها
چهلتیکه در هر فصل با تغییرات فرمی و محتوایی سعی کرده با اضافه یا کم کردن مواردی هم مخاطب قبلیاش را حفظ کند و هم بینندگان جدید را جذب کند. حاتمی درخصوص این فصل به جامجم میگوید: چهلتیکه از ابتدا با هدف مرور خاطرات و نوستالژی با بازنمایی تصاویر آرشیوی ساده شروع شد و نگاهش روایتهای عمیقتر از زندگی انسانها و خاطرات گذشته بود و به نظرم اکنون با پشتسرگذاشتن پنج فصل از سال ۱۳۹۷ تاکنون به بلوغ و تکامل مثالزدنی دست پیداکرده است. نگاه این برنامه یادآوری آدمهایی است که خاطراتمان را ساختهاند و ما بیشتر در این برنامه به سرمایههای انسانی فراموش شده و کسانی که سالهاست در قاب تلویزیون نبودند، میپردازیم.
تغییرات تازه در فصل ششم
وی با اشاره به تغییراتی که در این فصل با آن روبهرو هستند، میافزاید: سعی کردیم بهدلیل حضور داریوش کاردان، در انتخاب مهمانان سراغ قدیمیترها برویم. مهمانان ما بیشتر سنو سالدارها هستند که مدتهاست در قاب تلویزیون دیده نشدهاند و به نوعی مخاطب دوست دارد خبرهایی از آنها بشنود. شاید برخی از آنها را در وهله اول بهعنوان سلبریتی نبینیم ولی به محض شنیدن حرفهایشان یاد خاطرات شیرینی از آنها میافتیم. برخی از آنها هم پیشکسوت نیستند اما مدتهاست از احوالشان خبر نداریم و دلیل این بیخبری را ازشان جویا شدهایم.
ترکیب تازه مهمانان و غافلگیری مخاطب
این تهیهکننده رفتن سراغ موضوعات مشترک میان مهمانان را هم یکی از بخشهای پررنگ این فصل دانسته و میگوید: ما در این پنج فصل بیشتر روی خاطرهگویی متمرکز بودیم و به بخشهای مختلف زندگی مهمانمان میپرداختیم اما در این فصل این روند هدفمندتر شده است. یعنی با همراهی داریوش کاردان که خود یکی از پیشکسوتان اجرا و بازیگری است نقبی به تاریخ میزنیم و این دو نفر مقابل هم از گذشته میگویند و به برهههای مشخص تاریخی اشاره میکنند.
نکته دیگر صحبت کردن از خانواده افراد است که اغلب آنها اشارهای به خانوادهشان میکنند و اتفاقا بخشهای درخشان گفتوگویمان در ارتباط مهمان با خانوادهاش شکل میگیرد.
از خاطرهگویی تا احیای ارزشهای انسانی
بهنظر میآید همزمان نگاه برنامه از خاطرهبازی به یادآوری خصلتهای خوب و تکریم سنتهایی مانند قدردانی و احترام و دورهم بودن ارتقا یافته و با همین رویکرد فصل ششم شکل گرفته که حاتمی به آن اشاره کرده و میافزاید: نگاه ما تنها یادآوری آدمها نیست بلکه یادآوری آداب و رسوم عروسی و عزا، نحوه مهمانیرفتن یا میزبانی کردن، سبک زندگی و نوع همدلی با هم است که از لابهلای حرفهای این مهمانان درک میکنیم.
وی از تاثیر این برنامه روی برنامهسازان و کارگردانان میگوید.
دو فصل ابتدایی چهلتیکه با الهه پرسون و سه فصل بعد با محمدرضا علیمردانی پیش رفت و حالا در فصل جدید مجری محبوب تلویزیون داریوش کاردان به گروه پیوسته است. حاتمی درخصوص این انتخاب میگوید: اول بگویم که نبود آقای علیمردانی بهدلیل حضور او در برنامه دیگری بود و امکان همکاری با ما را نداشت و این بهانهای شد که به انتخاب مجری دیگری یعنی داریوش کاردان از بهترینهای تلویزیون برسیم که بهترین اتفاق این فصل را برای ما رقم زد. او علاوه بر کارگردانی و اجرا، در زمان خودش در طنز پیشرو بوده و هنرمندانی مانند مهران مدیری در کنار او کار طنز را شروع کردهاند و بسیاری از رادیوییها کنار او برنامهساز شدهاند. ما در اینجا بسیار از او آموختیم و کار کردن در کنار او یکی از فرصتهای ناب این گروه بوده است. کاردان با خاطرات ما زندگی کرده است و حضورش مقابل مهمان برنامه ما را به مسیری میبرد که فقط دستپخت او و مهمان است چراکه در بسیاری از موارد این دو خاطرات مشترک دارند و چه بسیار مواردی که بهدلیل تجربه کاردان در یک موضوع، او توانسته به نکاتی در زندگی مهمان اشاره کند.
لحظات درخشان گفتوگوها
مهمانان این فصل در این چند قسمتی که روی آنتن رفته سهم مهمی در غافلگیری مخاطب داشتند. از شرح نوجوانی امید زندگانی و سیر زندگی او برای زود مرد شدن و آرزوهای آقای حکایتی (بهرام شاهمحمدلو) و بوی لباس مادرش تا ماندن زهره شکوفنده در ایران و شرح خرابکاریهای محمد ابهری، همگی لحظات بغض و خنده را برای بیننده ترسیم کردهاند. در این فصل به بهانه حضور علی شوقیان کارگردان پشتصحنه مختارنامه، لحظاتی از ساخت این سریال به تصویر کشیده شد تا برای مخاطب جذاب باشد.
این تهیهکننده و کارگردان با اشاره به حضور مهمانانی که دیدنشان برای مخاطب جذاب است، خاطرنشان میکند: مهمانان ما بیشتر نادیدهها و کمتر دیدهشدهها در هیاهوی سلبریتیهای روز هستند. از کارگردان و بازیگر تا چهرهپرداز و نویسنده و خواننده سراغ کسانی رفتیم که برخیشان حالا دیگر به فراموشی رسیدهاند اما حضورشان برای مخاطب شوقانگیز است. حاتمی درخصوص روند گفتوگو و اینکه لحظههای نابی که از آنها یاد میکند چگونه در برنامه شکل گرفتهاند میگوید: روند گفتوگو و مهارت آقای کاردان مسیر را بهسمتی میبرد که مهمان دوست دارد بسیاری از زوایای زندگیاش را با مردم درمیان بگذارد و برای ما پیشبینینشدنی است. مثلا در فصل گذشته محمدرضا علیمردانی با اجرای موجز و مناسبش توانست گفتوگوهایی بهیادماندنی در چهلتیکه ثبت کند. اکبر عبدی با اینکه در بسیاری از برنامهها گفتوگو کرده اما فقط در این برنامه و مقابل آقای علیمردانی درخصوص اعتیادش صحبت کرد و دوست داشت این موضوع را مطرح کند. یا زندهیاد سعید راد که فقط در این برنامه درباره علاقه به خواهرش و تاثیر او در زندگیاش سخن گفت.
اعتماد و احترام؛ اولویت نخست چهلتیکه
کارگردان چهلتیکه با تاکید براینکه به دنبال گفتوگوی زرد و حاشیهای نیست، یادآوری میکند: محمدرضا علیمردانی جمله معروفی داشت که به مهمانان برنامه میگفت:«امشب شب شماست؛هرچی شما بخواهید وهرچه شما دوست داشته باشید بگوییدبرای ما محترم است.»از این رو اگر سوالی میپرسیدیم واحساس میکردیم مهمان برنامه رنجیده شده حتما بعد از ضبط نظرشان را میپرسیدیم تا اگر دوست ندارد پخش نشود. در واقع اعتماد مهمان به ما و آرامش او اولویت اصلی ماست. مهمان برنامه وقتی گروهی را میبیند که با عشق و دقت تصاویر آرشیویای را پیش رویش گذاشتهاند که خودش هم به یاد نداشتهوفراموشششان کرده،ذوق میکند.وقتی این احترام رامشاهده میکندحتما از ابراز وجودواعتمادبه برنامه دریغ نمیکند.
یک دکور خاص
دکور چهلتیکه با ترکیبی از انبوهی از قفسههای پرازکتاب سوررئالتر شده و توجه مخاطب را جلب کرده است. این کارگردان دراین باره میگوید: پیمان قانع، طراح دکور برنامه در هر فصل تلاش کرده با کمک المانهایی، القای فضای خاطرهانگیز و نوستالژیک را به عهده بگیرد. هرکتاب داستان زندگی و سرنوشت یک فرد و نشانه افرادی است که کتاب زندگیشان در برنامه گشوده میشود. این همراهی در همه بخشهای برنامه دیده میشود و جای قدردانی از نویسندگی و پژوهش مازیار معاونی، اجرای طرح مانا بهرامی و البته حمایت محمدرضا خوشرو مدیر شبکهنسیم باقی است.
آرشیو؛ قلب تپنده چهلتیکه
کارگردان چهلتیکه میگوید: به نظر میآید تولید چنین برنامهای به حافظه تاریخی خوب نیاز دارد چون همه چیز در منابع مکتوب وجود ندارد و با همراهی گروه پژوهش و نویسندگی برنامه، خودمان بسیاری از تصاویر را از دل آرشیو سازمان پیداکردیم.ضمن اینکه کارکردن روی آرشیو کارخیلی دشوار وحوصلهبری است وباید هم شناخت کافی ازآرشیو داشته باشی و هم برموضوع مسلط باشی. از این رو دسترسی به آرشیو و استفاده از فیلمها و سریالهای قدیمی رکن مهم این برنامه است که بخش نوستالژی چهل تیکه را ماندگار کرده است.حاتمی درخصوص اتکای برنامه به آرشیو عنوان میکند: آرشیو چاشنی و بخش لاینفک چهلتیکه است. اگر این برنامه دیده شده، به دلیل همکاری آرشیو با ماست. در فصول قبل زمان زیادی را در آرشیو میگذراندم وبه دلیل حفظ نگاتیو ارزشمند تلویزیون، آثارخوبی پیدا میکردیم وطبیعتا نتیجه این همکاری و دیده شدن آثار قدیمی، در تولیدات بعدی تلویزیون خودش رانشان داد. بارها این اتفاق افتاد که پس از دعوت از یک مهمان و پخش بخشهایی از بازی او انگار که آن سریال قدیمی به یاد آورده شده باشد ما در نوبت پخش آیفیلم قرار میگرفت. در واقع این برنامه به نوعی احیاگر و بهرهبردار بسیاری از منابع آرشیویای بود که سالها خفته بودند و بدون هیچ استفادهای فقط هزینه نگهداری داشتند و این منابع را تبدیل به سرمایه در جریان کرد و با تلفیق در قصه و روایت به مخاطبان ارائه داد تا مخاطب از تماشای همان تصاویر لذت ببرد واین اتفاق بزرگی بود که از دل آرشیو سازمان بیرون آمد.
یادآوری خاطرات؛ ادای دین به گذشته و نوستالژیها
چهلتیکه در هر فصل با تغییرات فرمی و محتوایی سعی کرده با اضافه یا کم کردن مواردی هم مخاطب قبلیاش را حفظ کند و هم بینندگان جدید را جذب کند. حاتمی درخصوص این فصل به جامجم میگوید: چهلتیکه از ابتدا با هدف مرور خاطرات و نوستالژی با بازنمایی تصاویر آرشیوی ساده شروع شد و نگاهش روایتهای عمیقتر از زندگی انسانها و خاطرات گذشته بود و به نظرم اکنون با پشتسرگذاشتن پنج فصل از سال ۱۳۹۷ تاکنون به بلوغ و تکامل مثالزدنی دست پیداکرده است. نگاه این برنامه یادآوری آدمهایی است که خاطراتمان را ساختهاند و ما بیشتر در این برنامه به سرمایههای انسانی فراموش شده و کسانی که سالهاست در قاب تلویزیون نبودند، میپردازیم.
تغییرات تازه در فصل ششم
وی با اشاره به تغییراتی که در این فصل با آن روبهرو هستند، میافزاید: سعی کردیم بهدلیل حضور داریوش کاردان، در انتخاب مهمانان سراغ قدیمیترها برویم. مهمانان ما بیشتر سنو سالدارها هستند که مدتهاست در قاب تلویزیون دیده نشدهاند و به نوعی مخاطب دوست دارد خبرهایی از آنها بشنود. شاید برخی از آنها را در وهله اول بهعنوان سلبریتی نبینیم ولی به محض شنیدن حرفهایشان یاد خاطرات شیرینی از آنها میافتیم. برخی از آنها هم پیشکسوت نیستند اما مدتهاست از احوالشان خبر نداریم و دلیل این بیخبری را ازشان جویا شدهایم.
ترکیب تازه مهمانان و غافلگیری مخاطب
این تهیهکننده رفتن سراغ موضوعات مشترک میان مهمانان را هم یکی از بخشهای پررنگ این فصل دانسته و میگوید: ما در این پنج فصل بیشتر روی خاطرهگویی متمرکز بودیم و به بخشهای مختلف زندگی مهمانمان میپرداختیم اما در این فصل این روند هدفمندتر شده است. یعنی با همراهی داریوش کاردان که خود یکی از پیشکسوتان اجرا و بازیگری است نقبی به تاریخ میزنیم و این دو نفر مقابل هم از گذشته میگویند و به برهههای مشخص تاریخی اشاره میکنند.
نکته دیگر صحبت کردن از خانواده افراد است که اغلب آنها اشارهای به خانوادهشان میکنند و اتفاقا بخشهای درخشان گفتوگویمان در ارتباط مهمان با خانوادهاش شکل میگیرد.
از خاطرهگویی تا احیای ارزشهای انسانی
بهنظر میآید همزمان نگاه برنامه از خاطرهبازی به یادآوری خصلتهای خوب و تکریم سنتهایی مانند قدردانی و احترام و دورهم بودن ارتقا یافته و با همین رویکرد فصل ششم شکل گرفته که حاتمی به آن اشاره کرده و میافزاید: نگاه ما تنها یادآوری آدمها نیست بلکه یادآوری آداب و رسوم عروسی و عزا، نحوه مهمانیرفتن یا میزبانی کردن، سبک زندگی و نوع همدلی با هم است که از لابهلای حرفهای این مهمانان درک میکنیم.
وی از تاثیر این برنامه روی برنامهسازان و کارگردانان میگوید.
دو فصل ابتدایی چهلتیکه با الهه پرسون و سه فصل بعد با محمدرضا علیمردانی پیش رفت و حالا در فصل جدید مجری محبوب تلویزیون داریوش کاردان به گروه پیوسته است. حاتمی درخصوص این انتخاب میگوید: اول بگویم که نبود آقای علیمردانی بهدلیل حضور او در برنامه دیگری بود و امکان همکاری با ما را نداشت و این بهانهای شد که به انتخاب مجری دیگری یعنی داریوش کاردان از بهترینهای تلویزیون برسیم که بهترین اتفاق این فصل را برای ما رقم زد. او علاوه بر کارگردانی و اجرا، در زمان خودش در طنز پیشرو بوده و هنرمندانی مانند مهران مدیری در کنار او کار طنز را شروع کردهاند و بسیاری از رادیوییها کنار او برنامهساز شدهاند. ما در اینجا بسیار از او آموختیم و کار کردن در کنار او یکی از فرصتهای ناب این گروه بوده است. کاردان با خاطرات ما زندگی کرده است و حضورش مقابل مهمان برنامه ما را به مسیری میبرد که فقط دستپخت او و مهمان است چراکه در بسیاری از موارد این دو خاطرات مشترک دارند و چه بسیار مواردی که بهدلیل تجربه کاردان در یک موضوع، او توانسته به نکاتی در زندگی مهمان اشاره کند.
لحظات درخشان گفتوگوها
مهمانان این فصل در این چند قسمتی که روی آنتن رفته سهم مهمی در غافلگیری مخاطب داشتند. از شرح نوجوانی امید زندگانی و سیر زندگی او برای زود مرد شدن و آرزوهای آقای حکایتی (بهرام شاهمحمدلو) و بوی لباس مادرش تا ماندن زهره شکوفنده در ایران و شرح خرابکاریهای محمد ابهری، همگی لحظات بغض و خنده را برای بیننده ترسیم کردهاند. در این فصل به بهانه حضور علی شوقیان کارگردان پشتصحنه مختارنامه، لحظاتی از ساخت این سریال به تصویر کشیده شد تا برای مخاطب جذاب باشد.
این تهیهکننده و کارگردان با اشاره به حضور مهمانانی که دیدنشان برای مخاطب جذاب است، خاطرنشان میکند: مهمانان ما بیشتر نادیدهها و کمتر دیدهشدهها در هیاهوی سلبریتیهای روز هستند. از کارگردان و بازیگر تا چهرهپرداز و نویسنده و خواننده سراغ کسانی رفتیم که برخیشان حالا دیگر به فراموشی رسیدهاند اما حضورشان برای مخاطب شوقانگیز است. حاتمی درخصوص روند گفتوگو و اینکه لحظههای نابی که از آنها یاد میکند چگونه در برنامه شکل گرفتهاند میگوید: روند گفتوگو و مهارت آقای کاردان مسیر را بهسمتی میبرد که مهمان دوست دارد بسیاری از زوایای زندگیاش را با مردم درمیان بگذارد و برای ما پیشبینینشدنی است. مثلا در فصل گذشته محمدرضا علیمردانی با اجرای موجز و مناسبش توانست گفتوگوهایی بهیادماندنی در چهلتیکه ثبت کند. اکبر عبدی با اینکه در بسیاری از برنامهها گفتوگو کرده اما فقط در این برنامه و مقابل آقای علیمردانی درخصوص اعتیادش صحبت کرد و دوست داشت این موضوع را مطرح کند. یا زندهیاد سعید راد که فقط در این برنامه درباره علاقه به خواهرش و تاثیر او در زندگیاش سخن گفت.
اعتماد و احترام؛ اولویت نخست چهلتیکه
کارگردان چهلتیکه با تاکید براینکه به دنبال گفتوگوی زرد و حاشیهای نیست، یادآوری میکند: محمدرضا علیمردانی جمله معروفی داشت که به مهمانان برنامه میگفت:«امشب شب شماست؛هرچی شما بخواهید وهرچه شما دوست داشته باشید بگوییدبرای ما محترم است.»از این رو اگر سوالی میپرسیدیم واحساس میکردیم مهمان برنامه رنجیده شده حتما بعد از ضبط نظرشان را میپرسیدیم تا اگر دوست ندارد پخش نشود. در واقع اعتماد مهمان به ما و آرامش او اولویت اصلی ماست. مهمان برنامه وقتی گروهی را میبیند که با عشق و دقت تصاویر آرشیویای را پیش رویش گذاشتهاند که خودش هم به یاد نداشتهوفراموشششان کرده،ذوق میکند.وقتی این احترام رامشاهده میکندحتما از ابراز وجودواعتمادبه برنامه دریغ نمیکند.
یک دکور خاص
دکور چهلتیکه با ترکیبی از انبوهی از قفسههای پرازکتاب سوررئالتر شده و توجه مخاطب را جلب کرده است. این کارگردان دراین باره میگوید: پیمان قانع، طراح دکور برنامه در هر فصل تلاش کرده با کمک المانهایی، القای فضای خاطرهانگیز و نوستالژیک را به عهده بگیرد. هرکتاب داستان زندگی و سرنوشت یک فرد و نشانه افرادی است که کتاب زندگیشان در برنامه گشوده میشود. این همراهی در همه بخشهای برنامه دیده میشود و جای قدردانی از نویسندگی و پژوهش مازیار معاونی، اجرای طرح مانا بهرامی و البته حمایت محمدرضا خوشرو مدیر شبکهنسیم باقی است.
آرشیو؛ قلب تپنده چهلتیکه
کارگردان چهلتیکه میگوید: به نظر میآید تولید چنین برنامهای به حافظه تاریخی خوب نیاز دارد چون همه چیز در منابع مکتوب وجود ندارد و با همراهی گروه پژوهش و نویسندگی برنامه، خودمان بسیاری از تصاویر را از دل آرشیو سازمان پیداکردیم.ضمن اینکه کارکردن روی آرشیو کارخیلی دشوار وحوصلهبری است وباید هم شناخت کافی ازآرشیو داشته باشی و هم برموضوع مسلط باشی. از این رو دسترسی به آرشیو و استفاده از فیلمها و سریالهای قدیمی رکن مهم این برنامه است که بخش نوستالژی چهل تیکه را ماندگار کرده است.حاتمی درخصوص اتکای برنامه به آرشیو عنوان میکند: آرشیو چاشنی و بخش لاینفک چهلتیکه است. اگر این برنامه دیده شده، به دلیل همکاری آرشیو با ماست. در فصول قبل زمان زیادی را در آرشیو میگذراندم وبه دلیل حفظ نگاتیو ارزشمند تلویزیون، آثارخوبی پیدا میکردیم وطبیعتا نتیجه این همکاری و دیده شدن آثار قدیمی، در تولیدات بعدی تلویزیون خودش رانشان داد. بارها این اتفاق افتاد که پس از دعوت از یک مهمان و پخش بخشهایی از بازی او انگار که آن سریال قدیمی به یاد آورده شده باشد ما در نوبت پخش آیفیلم قرار میگرفت. در واقع این برنامه به نوعی احیاگر و بهرهبردار بسیاری از منابع آرشیویای بود که سالها خفته بودند و بدون هیچ استفادهای فقط هزینه نگهداری داشتند و این منابع را تبدیل به سرمایه در جریان کرد و با تلفیق در قصه و روایت به مخاطبان ارائه داد تا مخاطب از تماشای همان تصاویر لذت ببرد واین اتفاق بزرگی بود که از دل آرشیو سازمان بیرون آمد.
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
دستبرد تخصصی به حیات وحش
گفت و گو
در گفتوگوی جام جم آنلاین با حجتالاسلام دکتر قاسم خانجانی بررسی شد
ضرورت مشابهسازی تاریخی جریانها و رویدادها به جای اشخاص
