در ابتدای این نشست، آرمان غفاریان، مجری برنامه انارستان ضمن خیرمقدم به اهالی رسانه اظهار داشت: برنامه انارستان تمام تلاش خود را کرده که از قالب یک قاب تصویری صرف خارج شده و بهصورت عملگرایانه وارد عمل شود. ما سفرهای استانی خود را با پزشکان برنامه آغاز کردهایم و ویزیتهای رایگان برگزار میکنیم.
وی افزود: با پزشکان مختلفی که تخصصهای متفاوتی دارند همکاری میکنیم. پخش داروی رایگان را نیز آغاز کردهایم که در شهرهای مختلفی که به آنها سفر میکنیم، در حال توزیع است. تلاش کردهایم مطابق با فلسفهای که برنامه ما و طب ایرانی دارد، در سبک زندگی مردم کشورمان تغییری ایجاد کنیم.
روایتی از پویشها
غفاریان خاطرنشان کرد: پویشهای مختلفی در برنامه انارستان آغاز بهکار کردند؛ مانند پویش خواب، پویش فشار خون، پویش نفس زندگی که مرتبط با کسانی بود که مشکل ناباروری داشتند یا تمایل داشتند باروری صحیح و سالمی داشته باشند. یکی دیگر از پویشهایی که بسیار مورد توجه قرار گرفت، پویش کاهش وزن بود که نتایج شگفتانگیزی داشت. برای نخستینبار چنین رژیمی بهصورت عمومی ارائه میشد؛ رژیمی تلفیقی از روشهای مدرن و طب سنتی. حدود ۱۰۵ هزار نفر عضو این پویش در پیامرسان «بله» شدند و مسئولیت این پویش با دکتر محسنی بود. همینطور خانم دکتر تنساز مسئولیت پویش «نفس زندگی» در حوزه ناباروری را برعهده داشتند. این پویش با استفاده از اصلاح سبک زندگی نتایج خارقالعادهای بهدست آورد.
گزارشی از پویش کاهش وزن
پس از مدیر گروه خانواده شبکه افق، دکتر سعید محسنی؛ مسئول پویش کاهش وزن به جزئیاتی در مورد این پویش اشاره کرد: با حمایتهایی که از سوی آقای سراج؛ تهیهکننده برنامه داشتیم، قرار بر این شد که رژیمی ترکیبی از طب سنتی و مدرن را در قالب یک پویش کشوری برای عموم مردم عرضه کنیم، بدون هیچ چشمداشتی نسبت به کاری که انجام میدهیم.
وی افزود: در این مسیر، ما از سه متخصص تغذیه و رژیمدرمانی که در طب نوین عضو هیأت علمی دانشگاههای مختلف هستند، بهره بردیم. آنها متخصص تغذیه و همکار ما در این طرح بودند. در زمینه پاسخگویی و ادمینهای کانال، با توجه به پیشبینی جامعه آماری بالا و نیاز به همراهی مستمر افراد در طول ماه، سه نفر از کارشناسان ارشد تغذیه بهعنوان ادمین در کنار ما حضور داشتند. این کارشناسان تقریباً هر روز در کانال فعال بودند و در برخی روزها، تعداد آنها بیشتر نیز میشد.
دکتر محسنی تصریح کرد: هدف اصلی، رسیدن به کاهش وزن برای عموم مردم با یک روش تلفیقی طب نوین و طب سنتی بود. برخی از افرادی که طی دو الی سه ماه که وارد پویش شدند، نتایج خیلی خاصی گرفتند. ما پیامهای رضایتمندی را که ادمینها به صورت هفتگی ارسال میکردند در کانال میگذاشتیم که نشان میداد تعداد افرادی که نتیجه گرفتند، خیلی زیاد است. این متخصص گفت: از ۱۰۵ هزار نفری که وارد کانال ما شدند، حدود۶۰۰۰ نفر بخشی از پرسشنامهها را پر کردند. اطلاعات دموگرافیک، یکی از پرسشنامههای اولیه ما بود که افراد سن و جنسیت و این موارد را به ما میدادند. یکسری پرسشنامههای اشتها داشتیم که ابتدا ۳۶ هزار نفر و بعد ۹۰۰۰ نفر مشارکت کردند؛ علتش این است که دقیقا همزمان بود با قطعی اینترنت. یکی از پرسشنامهای مهم برای ما، مزاجشناسی بود که ۱۶ هزار و ۸۰۰ نفر این پرسشنامه را پر کردند.
وی ادامه داد: از افرادی که طی دو الی سه ماه تمام پرسشنامهها را پر کردند، ۹۱درصد خانم بودند و ۹ درصد آقایان بودند. از این افراد، ۸۷ درصد متأهل و بقیه مجرد بودند. بالاترین رده سنی شرکتکننده در این پویش، ۴۰ تا ۶۰ سال بود که ۶۷ درصد افراد شرکتکننده را تشکیل میدادند. میانگین وزن اولیه افرادی که وارد پویش شدند ۸۳ کیلوگرم بود. میانگین وزن انتهای ماه دوم ۷۸کیلوگرم بود. میانگین کاهش وزن در دو ماه پنج کیلوگرم شد که ازنظرآمارتغذیه بسیار شگفتانگیز است.
در ادامه این نشست، دکتر مژگان تنساز؛ مسئول پویش نفس زندگی هم گزارشی از سابقه فعالیتش در حوزه ناباروری داد و گفت: من از سال ۸۹ در حوزه ناباروری کار میکنم و یکی از مهمترین اصولی که در این مسیر برایم ثابت شده این است که اصلاح سبک زندگی میتواند به درمان آن کمک کند و بعضی وقتها خودش درمان باشد اما یکی از مشکلاتی که در اصلاح سبک زندگی با آن دست و پنجه نرم میکنیم، این است که تغییر عادت کار سختی است و وقتی یک عادت را کنار میگذاریم، اگر تعدادی از آدمها با ما همراه باشند، انجام دادنش راحتتر خواهد بود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم در قالب یک پویش و به صورت کار جمعی، این افراد را در کنار هم جمع کنیم تا بتوانند راحتتر سبک زندگیشان را اصلاح کنند و این به درمانشان کمک کند.
تاثیرگذاری به شیوه یک برنامه تلویزیونی
وی افزود: همانطور که میدانیم ناباروری فقط یک مشکل پزشکی نیست، بلکه یک چالش است؛ بهویژه در کشورهایی مثل ما که خانوادهمحور محسوب میشود. ناباروری نهتنها یک مساله پزشکی، بلکه موضوعی است که میتواند ثبات زندگی مشترک را تهدید کند و در صورت عدم مدیریت صحیح، به گسست پیوند خانوادگی بینجامد. آمارهای مربوط به زوجهای ایرانی نشان میدهد حدود یکچهارم آنها در طول زندگی مشترک خود با مشکل ناباروری ثانویه دستوپنجه نرم میکنند. پرسش اصلی این بود که آیا درمانهای پیشرفته و شیمیایی، تنها مسیر پیشروی این افراد است؟ با همین دغدغه بود که به طب سنتی رویآوردم تا پاسخ این سؤال را بیابم که سبک زندگی تا چه حد میتواند مؤثر باشد.تحقیقات نشان میدهد تغذیه، وزن، استرس و خواب نامنظم روی باروری اثر منفی دارند، اما تحرک کافی شانس بارداری را زیاد میکند. با تنظیم خواب، تغذیه بهتر و تحرک بدنی، شانس بارداری بیشتر میشود.
این متخصص گفت: این طرح کمهزینه، در دسترس و فاقد عارضه است. حتی در طب نوین نیز اصل اصلاح سبک زندگی مورد پذیرش است و مخالفتی با آن مطرح نمیشود. افزونبراین، اجرای چنین برنامهای میتواند آثار مثبت دیگری در جنبههای مختلف زندگی افراد داشته باشد و زمینه تمرین تغییرات رفتاری را فراهم کند. بر این مبنا، تیم اجرایی شکلگرفت. در مراحل اجرا، پس از طراحی برنامه و بررسی منابع علمی، ۹ اقدام ساده و مؤثر انتخاب شد. سپس فراخوان عمومی انجامگرفت و جذب مخاطب صورتپذیرفت. حدود ۷۵۰۰ نفر عضو کانال شدند و حدود ۹۰۰ نفر پرسشنامهها را تکمیل کردند. از آنجا که امکان پشتیبانی از همه اعضای کانال وجود نداشت، با طرح پرسشهایی درباره مدت اقدام برای بارداری، افراد نابارور شناسایی و تفکیک شدند و تعداد آنان حدود ۵۱۲نفر بود. این افراد به گروههای کوچکتر تقسیم شدند و ۱۲ماما مسئولیت پشتیبانی، پاسخگویی به سؤالات و پیگیریهای منظم (با فواصل دوهفته) را بر عهده گرفتند. همزمان، آموزشهای هفتگی از طریق برنامه تلویزیونی و نیز بهصورت مستمر در کانال ارائه میشد.
وی بیان داشت: برای اجرای دقیق اقدامات، چکلیستی در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت تا فعالیتهای روزانه را انجام دهند و گزارش ماهانه ارسال کنند. این اقدامات شامل ورزش روزانه (حداقل نیمساعت)، تمرین تنفس عمیق برای کنترل استرس، تمرین شکرگزاری، توصیههای تغذیهای (ازجمله قراردادن دستکم دو مورد از خوراکیهایی مانند نخود، هویج، انجیر و بادام در برنامه غذایی)، پرهیزهای غذایی (مانند کاهش مصرف قند و شکر، خوراکیهای نفاخ، ترشیجات، غذاهای خمیری و آبسرد)، خواب در ساعات ابتدایی شب (حداقل ساعت ۱۰)، کاهش استفاده از موبایل و وسایل الکترونیکی از یک ساعت پیش از خواب، تصویرسازی ذهنی هدف، و روغنمالی ناحیه شکم پیش از خواب بود. طبیعی بود که انتظار نداشتیم همه ۵۱۲ نفر به بارداری برسند. درمجموع، حدود صد نفر بهدلیل دشواری اجرای برنامه از پویش خارج شدند و حدود ۴۱۲ نفر تا پایان همراهی کردند. از میان ۴۱۲نفر نابارور، ۳۰ نفر تا پایان پویش گزارش بارداری ارائه کردند. همچنین ۳۱ نفر دیگر نیز در کانال گفتند که وضعیت پیشین آنان در گروه نابارورهای شناساییشده ثبت نشده بود و در گزارش در دسته «نامعلوم» قرارگرفت. درمجموع، تعداد بارداریهای اعلامشده ۶۱ مورد بود.
دکتر تنساز تصریح کرد:ازنظر مشارکت،دراین پویش نیزاستقبال بانوان بیشتربود؛ بهگونهای که۹۲.۲درصد شرکتکنندگان را زنان تشکیل میدادند. در پاسخ به پرسش مربوط به فعالیت بدنی، ۷۴درصد از شرکتکنندگان ورزش نمیکردند. در بخش ارزیابیهای تکمیلی، علاوه بر پرسشنامه دموگرافیک و مزاج، پرسشنامههای اضطراب، خواب، عادات خوردن و آشامیدن و وضعیت ورزش نیز تکمیل شد. در ابتدای مطالعه، توزیع اضطراب به این صورت گزارش شد: ۱۴درصد اضطراب شدید، ۲۴درصداضطراب متوسطو۴۰درصداضطراب خفیف.در پایان پویش، هیچیک از شرکتکنندگان در دسته اضطراب شدید باقی نماندند و بخشی از افراد دارای اضطراب شدید به سطح متوسط منتقل شدند. هرچند هدف اصلی سنجش باروری بود، اما این تغییرات از نتایج جانبی مهم پویش به شمار میآید.
این متخصص در پایان اشاره کرد: پیامها و بازخوردهای افرادی که بارداری خود را اعلام کردند دریافت شد و موجب خرسندی برگزارکنندگان پویش بود.
خارج از استودیو در مسیر آگاهی
حامد میرخانی، مدیر گروه خانواده شبکه افق گفت: برنامه انارستان از سال ۱۳۹۹ از شبکه افق روی آنتن رفته است. این برنامه اکنون جزو پرمخاطبترین برنامههای شبکه افق محسوب میشود و در بسیاری از مقاطع زمانی، پرمخاطبترین برنامه این شبکه بوده است. همچنین تنها برنامه تخصصی حوزه طب سنتی و ایرانی در صداوسیما بهشمار میرود.
میرخانی افزود: طب سنتی ایرانی از دهه ۸۰ وارد نظام آموزشی وزارت بهداشت شد و بهصورت آکادمیک فعالیت خود را آغاز کرد. دانشجویانی که دوره پزشکی عمومی را گذرانده بودند، وارد این دورهها شدند. با این حال، برای شناختهشدن این حوزه در میان مردم، اتفاقات مختلفی رخ داد و «انارستان» طی این چند سال نقش بیبدیلی در معرفی طب سنتی ایرانی به مردم کشورمان ایفا کرده است. همچنین توانسته نقش مهمی در پالایش طب سنتی ایرانی اصیل از افرادی که مدعی فعالیت در این حوزه هستند اما آنچه ارائه میدهند با واقعیت فاصله دارد، داشته باشد.
مدیر گروه خانواده شبکه افق خاطرنشان کرد: پس از آنکه انارستان به اقبال نسبی دست یافت و استقبال مردم، بهویژه پس از کرونا، نسبت به طب سنتی بیشتر شد، شاهد حضور افرادی در این حوزه بودیم که بدون داشتن دانش کافی، چه در فضای مجازی و چه در فضای حقیقی، ادعاهایی را مطرح کردند و به نام طب سنتی ایرانی فعالیتهایی انجام دادند. این موضوع موجب بروز اتفاقات نامطلوبی شد که به بدنامی طب سنتی انجامید. ما طی دو سال گذشته تلاش کردیم ضمن آنکه تمام اعضای تیم محتوایی و سردبیری برنامه از دانشآموختگان پزشکی و طب سنتی ایرانی هستند، پالایشی صورت دهیم و میان طب سنتی ایرانی اصیل و ادعاهای افرادی که موجب آسیب میشوند، تفکیک قائل شویم.
وی گفت: مسیر دیگری که امسال دنبال شد، این بود که با توجه به محبت و لطف مردم و درخواستهای مکرر آنان برای ارتباط با پزشکان برنامه، تصمیم گرفتیم برنامه را از استودیو خارج کنیم و در قالب مسئولیت اجتماعی، به شهرهای مختلف ببریم. این اقدام همزمان با رویداد «ایران جان» صداوسیما شد که دست ما را بازتر کرد. بهواسطه این همراهی، توانستیم به شهرهای مختلف سفر کنیم و هرچه جلوتر رفتیم، تجربه دوستان نیز در این زمینه بیشتر شد. جا دارد از اساتید و پزشکان برنامه تشکر کنم که بدون هیچ چشمداشتی، چندروز با ما همراه میشدند و از صبح تا شب با جانودل وقت میگذاشتند و ویزیت انجام میدادند.
میرخانی بیان کرد: طی این چند سال مشاهده کردیم سطح اطلاعرسانی و آگاهی مردم درباره مسائل مرتبط با طب سنتی، از جمله گیاهان دارویی و سبک زندگی سالم، افزایش یافته است؛ اما این افزایش آگاهی لزوما به معنای تغییر در سبکزندگی نیست. بسیاری از افراد میدانند چه چیزی خوب است و چه چیزی بد اما هنگام عمل در زندگی شخصی، به دلایل مختلف قادر به اجرای آن نیستند. بر این اساس، با توجه به اینکه سبک زندگی جلوه عینی رفتار در زندگی است، تصمیم گرفتیم آن را به قالب پویش تبدیل کنیم و جمعی از مخاطبان را همراه سازیم. در این پویشها، هم بهصورت متمرکز به موضوع پرداخته میشود و هم افراد با قرار گرفتن در کنار یکدیگر از همدیگر انرژی میگیرند.
مدیر گروه خانواده شبکه افق ادامه داد: هدف ما راهاندازی پویشهایی در حوزه سبک زندگی، با تمرکز بر اصلاحات رفتاری بود تا دانشی که وجود دارد در زندگی جاری شود. ما این کار را با پویش خواب آغاز کردیم. اساتید درباره خواب صحیح، زمان مناسب آن و فوایدش صحبت میکردند اما اجرای آن در عمل با توجه به شرایط زندگی امروز، فاصله زیادی با بیان نظری داشت. جدولی طراحی کردیم و از دوستان خواستیم برای داشتن خواب مناسب، مقدمات آن را فراهم کنند و شببهشب ثبت کنند تا به زمان خواب مطلوب برسند. هرچه جلوتر رفتیم، تجربه تیم در برگزاری پویشها بیشتر شد و به دوپویشی رسیدیم که به بهانه آنها این نشست برگزار شده است: پویش «نفس زندگی» و پویش «کاهش وزن».