ویراژِِ فرسودگی

براساس آمارهای رسمی سال ۱۴۰۴،حدود ۱۴میلیون موتورسیکلت در سراسر کشور در حال تردد هستند.از این تعداد، بیش از ۱۱میلیون دستگاه (حدود ۸۰‌درصد) فرسوده یا در مرز فرسودگی قرار دارند. در تهران به تنهایی بیش از ۴.۳ تا ۴.۷ میلیون موتورسیکلت پلاک‌شده وجود دارد که حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد آنها فرسوده تلقی می‌شوند‌؛ یعنی چیزی در حدود سه میلیون دستگاه فقط در پایتخت با تکنولوژی قدیمی (اغلب کاربراتوری) در حال تردد هستند.موتورسیکلت‌های فرسوده، به‌ویژه مدل‌های کاربراتوری بالای ۱۵ ــ ۱۰ سال عمر، آلایندگی بسیار بالایی تولید می‌کنند. کارشناسان محیط‌زیست و پلیس راهور تأکید دارند که یک موتورسیکلت کاربراتوری مستهلک می‌تواند ۱۰ تا ۱۸ برابر یک خودروی سواری بنزینی معمولی آلاینده منتشر کند (به ازای هر کیلومتر پیمایش، حدود ۱۰ گرم آلاینده بیشتر).این رقم هنگامی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بدانیم بسیاری از این موتورها بدون کاتالیست، با تنظیم نبودن موتور و مصرف سوخت بالاکارمی‌کنند. آمار سهم آلایندگی موتورسیکلت‌ها در منابع مختلف کمی متفاوت است اما دامنه آن روشن است: پلیس راهور تهران بزرگ (بهمن ۱۴۰۴) اعلام کرده حدود۱۰درصد ازآلودگی هوای پایتخت ناشی ازموتورسیکلت‌هاست.شهرداری تهران وبرخی مدیران محیط‌زیست (آذر ۱۴۰۴) گفته‌اند سهم موتورسیکلت‌ها تا ۲۱‌درصد (و در گزارشی حتی ۳۴‌درصد) از کل آلاینده‌های متحرک اعلام شده است.مرکزملی هوا وتغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط‌‌زیست اعلام کرده میانگین کشوری حدود ۱۰‌درصد اما در کلانشهرها (به‌ویژه تهران و مشهد) این رقم بالاتر است. تفاوت این اعداد به روش محاسبه برمی‌گردد‌؛ برخی منابع فقط آلاینده‌های مستقیم را محاسبه می‌کنند،برخی سهم نسبی رادرشرایط وارونگی دماوتردد واقعی درنظرمی‌گیرند اما تقریبا همه کارشناسان اتفاق‌نظر دارند که ۵۰درصد یا بیشترآلودگی هوای تهران مستقیما از وسایل نقلیه فرسوده ناشی می‌شود و موتورسیکلت‌های قدیمی بخش مهمی از این نیمی را تشکیل می‌دهند. این وضعیت نه‌تنها هوا را آلوده می‌کند، بلکه مصرف بنزین کشور را هم به شدت افزایش می‌دهد. برآوردها نشان می‌دهد موتورسیکلت‌های فرسوده روزانه میلیون‌ها لیتر بنزین اضافه مصرف می‌کنند و بخش مهمی از ۲۶ میلیون لیتر بنزین روزانه‌ای که برخی کارشناسان به این ناوگان نسبت می‌دهند، ناشی از پایین بودن راندمان است. دولت در سال‌های اخیر طرح‌هایی برای نوسازی ناوگان اجرا کرده است: ثبت‌نام برای جایگزینی با موتورهای انژکتوری یا برقی، پرداخت تسهیلات ۴۰ تا ۹۰ میلیون تومانی، الزام تولیدکنندگان به اسقاط (ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو) اما تا اواخر ۱۴۰۴ تنها چند ده هزار دستگاه نوسازی شده و روند بسیار کند است. موانع اصلی شامل قیمت بالای موتورهای جدید، کمبود زیرساخت شارژ برای برقی‌ها، عدم جذابیت اقتصادی اسقاط برای مالکان و نبود فرهنگ‌سازی کافی است.