پرواز «سیمرغ صدا» بر فراز واژه‌ها

به گزارش جام‌جم‌آنلاین، به گزارش روابط عمومی رسانه ملی،  علی بخشی‌زاده، معاون صدای رسانه ملی در این مراسم با تأکید بر اینکه زبان فارسی مهم‌ترین سرمایه فرهنگی رادیو است، گفت: جایزه «سیمرغ صدا» با هدف پاسداشت زبان فارسی و ارتقای حساسیت زبانی در آنتن رادیو شکل گرفته تا توجه به زبان معیار، دقت در واژه‌گزینی و بیان درست، از سطح توصیه‌های مقطعی فراتر برود و به مطالبه‌ای حرفه‌ای در میان گویندگان و برنامه‌سازان تبدیل شود. او معتقد است پاسداشت زبان فارسی در رادیو، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت فرهنگی و رسانه‌ای است. با معاون صدا درباره این موضوع گفت‌وگو کردیم.

چرا موضوع پاسداشت زبان فارسی تا این اندازه برای رادیو اهمیت دارد؟

رادیو ذاتاً رسانه زبان است. همه ارتباط ما با مخاطب از مسیر صدا و کلمه شکل می‌گیرد و به همین دلیل، زبان فارسی در رادیو صرفاً ابزار انتقال پیام نیست، بلکه بخشی از هویت رسانه محسوب می‌شود. اگر در رادیو نسبت به زبان بی‌توجهی صورت بگیرد، درواقع به ریشه‌های فرهنگی و هویتی رسانه آسیب وارد شده است. از این منظر، پاسداشت زبان فارسی برای ما یک وظیفه مستمر و راهبردی است، نه یک اقدام مقطعی یا شعاری.

این رویکرد چگونه در سیاست‌های معاونت صدا دنبال می‌شود؟

در سال‌های اخیر تلاش کرده‌ایم توجه به زبان فارسی را در همه لایه‌های برنامه‌سازی جاری کنیم. آموزش مستمر گویندگان و برنامه‌سازان، همکاری با شورای پاسداشت زبان فارسی، بازبینی متون و حساسیت نسبت به واژه‌ها و ساختارهای زبانی ازجمله اقداماتی است که به‌صورت جدی دنبال می‌شود. با این حال به این جمع‌بندی رسیدیم که برای اثرگذاری بیشتر، باید اقدامی انجام دهیم که هم جنبه تشویقی داشته باشد و هم توجه‌ها را به شکل ملموس‌تری به مسئله زبان معطوف کند.

و این نگاه منجر به شکل‌گیری جایزه سیمرغ صدا شد؟

دقیقاً. جایزه «سیمرغ صدا» با این هدف طراحی شد که پاسداشت زبان فارسی از سطح توصیه و بخشنامه خارج شود و به یک ارزش حرفه‌ای و قابل افتخار در رادیو تبدیل شود. سیمرغ صدا نماد پرواز زبان معیار در آنتن رادیوست.این جایزه قرار است به برنامه‌ها و افرادی تعلق بگیرد که در استفاده درست، دقیق و خلاقانه از زبان فارسی، الگو بوده‌اند.

در داوری این جایزه چه شاخص‌هایی مدنظر قرار گرفته است؟

ما نگاه تک‌بعدی به زبان نداشتیم. فقط درست‌گویی زبانی کافی نیست. خلاقیت زبانی، تناسب زبان با قالب برنامه، پرهیز از کلیشه‌ها، روانی بیان، دقت در واژه‌گزینی و احترام به زبان معیار در کنار زبان گفتار، ازجمله شاخص‌هایی است که در داوری جایزه «سیمرغ صدا» موردتوجه قرار گرفته است. هدف ما این است که زبان فارسی در رادیو زنده، پویا و اثرگذار باشد، نه زبانی خشک و تصنعی.

برخی معتقدند توجه به زبان معیار ممکن است فاصله‌ای میان رادیو و مخاطب ایجاد کند. نظر شما دراین‌باره چیست؟

این نگاه را قبول ندارم. زبان معیار الزاماً به معنای زبان سخت و دور از مخاطب نیست. اگر زبان درست، دقیق و درعین‌حال روان باشد، اتفاقاً ارتباط عمیق‌تری با شنونده برقرار می‌کند. رادیو باید مردمی‌باشد، اما در عین حال مسئولیت فرهنگی خود را هم فراموش نکند. می‌توان هم صمیمی صحبت کرد و هم به زبان فارسی احترام گذاشت.

نقش گویندگان و برنامه‌سازان را در این مسیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

گویندگان و برنامه‌سازان خط مقدم این جریان هستند. هر واژه‌ای که از آنتن پخش می‌شود، می‌تواند بر سلیقه زبانی جامعه تأثیر بگذارد. به همین دلیل انتظار داریم همکاران ما نسبت به زبان حساس باشند و بدانند کارشان فقط تولید برنامه نیست، بلکه مشارکت در حفظ و ارتقای زبان فارسی است. جایزه سیمرغ صدا درواقع قدردانی از همین نگاه مسئولانه و حرفه‌ای است.
با توجه به گسترش فضای مجازی، نقش رادیو را در صیانت از زبان فارسی چگونه می‌بینید؟
فضای مجازی با همه فرصت‌هایی که ایجاد کرده، متأسفانه نوعی شتاب‌زدگی زبانی را هم به همراه داشته است. کوتاه‌نویسی، حذف قواعد و استفاده نادرست از واژه‌ها به‌سرعت در حال گسترش است. در چنین فضایی، نقش رادیو به‌عنوان یک رسانه مرجع پررنگ‌تر می‌شود. رادیو می‌تواند با ارائه الگوی درست، آرام و دقیق زبان، به تعادل زبانی در جامعه کمک و مرجعیت خود را حفظ کند.

آیا رادیو در این زمینه نقش آموزشی هم ایفا می‌کند؟

قطعاً، حتی زمانی که رادیو برنامه آموزشی مستقیم تولید نمی‌کند، ذاتاً نقش آموزشی دارد. شنونده ناخودآگاه از لحن، واژه‌ها و ساختارهای زبانی برنامه‌ها تأثیر می‌پذیرد. وقتی یک گوینده یا مجری با دقت و تسلط صحبت می‌کند، این دقت به مخاطب منتقل می‌شود. به همین دلیل معتقدیم هر برنامه رادیویی، به‌نوعی کلاس غیررسمی زبان فارسی است.

در طراحی جایزه سیمرغ صدا چقدر به موضوع الگوسازی توجه شده است؟

الگوسازی یکی از اهداف اصلی این جایزه است. ما می‌خواهیم نمونه‌های موفق و قابل اتکا در حوزه زبان را برجسته کنیم تا دیگر برنامه‌سازان و گویندگان بتوانند از آن‌ها الهام بگیرند. معرفی این الگوها باعث می‌شود توجه به زبان فارسی به یک جریان حرفه‌ای و فراگیر در رادیو تبدیل شود، نه یک دغدغه فردی یا سلیقه‌ای.

همراهی شبکه‌های رادیویی را در این مسیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خوشبختانه همراهی شبکه‌ها بسیار مثبت بوده است. مدیران شبکه‌ها و همکاران ما در حوزه تولید، نگاه جدی و دغدغه‌مند به موضوع زبان فارسی دارند. این همراهی نشان می‌دهد پاسداشت زبان فارسی به یک دغدغه مشترک در معاونت صدا تبدیل شده و آینده این مسیر امیدوارکننده است.

آیا جایزه سیمرغ صدا به‌صورت مستمر برگزار خواهد شد؟

بله، سیمرغ صدا یک رویداد مقطعی نیست. ما آن را بخشی از یک مسیر بلندمدت می‌دانیم و تلاش می‌کنیم با دقت بیشتر و شاخص‌های تکامل‌یافته‌تر آن را برگزار کنیم تا توجه به زبان فارسی به یک مطالبه درونی در همه شبکه‌های رادیویی تبدیل شود.

اگر بخواهید افق آینده پاسداشت زبان فارسی در رادیو را ترسیم کنید، آن افق چگونه است؟

افق ما رادیویی است که در آن دقت زبانی به یک رفتار طبیعی و نهادینه تبدیل شده باشد؛ رادیویی که مخاطب با شنیدن آن هم احساس صمیمیت کند و هم اطمینان داشته باشد که زبان فارسی با احترام، دقت و آگاهی بر آنتن جاری است. جایزه «سیمرغ صدا» یکی از گام‌های مهم در این مسیر است و امیدواریم با تداوم این رویکرد، رادیو همچنان مرجع اعتماد زبانی در جامعه باقی بماند.