حضور پررنگ خانوادههای معظم شهدا، از شهدای دفاعمقدس گرفته تا شهدای امنیت و دانشمندان هستهای، در کنار چهرههای شاخص سینما و تلویزیون، فضایی متفاوت به این گردهمایی بخشیده بود.این مراسم که با تلاوت آیاتی از کلامالله مجید توسط خواهرزاده شهید روحالله عجمیان آغاز شد، نه فقط یک اختتامیه هنری، بلکه تجلیگاه روایت در برابر تحریف بود. پخش کلیپی در گرامیداشت یاد و خاطره زندهیاد نادر طالبزاده، سردمدار جنگ نرم و از بنیانگذاران معنوی این جریان، حال و هوای سالن را به سمت و سوی روزهای آغازین این جشنواره برد؛ روزهایی که عمار نهال نوپایی بود و اکنون به درختی تنومند در عرصه رسانهای کشور تبدیل شده است. مرضیه هاشمی، دبیر جشنواره به همراه چهرههایی همچون امرالله احمدجو، محمدتقی فهیم و ابوالقاسم طالبی، میزبان هنرمندان و مردم در این ضیافت اندیشه و هنر بودند.
روایت یک رنسانس فضایی
یکی از تأثیرگذارترین بخشهای این مراسم، سخنان کوبنده و امیدبخش دکتر حسین شهرابیفراهانی، دانشمند حوزه هوافضا و مدیر پروژه ماهواره ملی امید بود. او که سوژه مستند برگزیده امید فضا نیز بود، با حضور روی سن، روایتی دستاول از نبرد ارادهها در دل تحریمها ارائه داد. شهرابی با اشاره به آنچه رنسانس فضایی نامید، گفت: نیت ما در آغاز، یک کار دانشبنیان واقعی بود. من ترجیح دادم با جوانان کار را شروع کنم، چرا که میدانستم اگر با دیگران مطرح میکردم، پاسخ منفی میشنیدم. ما باور داشتیم که حتی در شرایط تحریم هم میتوان قرارداد بینالمللی بست و توانستیم اولین قرارداد را با روسیه منعقد کنیم؛ کشوری که خود پیشگام فضا بود. سخنان این دانشمند جوان زمانی که از موانع داخلی گلایه کرد، رنگ و بوی آسیبشناسانه گرفت. وی با بیان اینکه تحریم بهانه است، تصریح کرد: اگر ما هیچ تحریمی نداشتیم هم من همین مسیر را طی میکردم. تحریم مانع ما نشد، بلکه قوانین دست و پا گیر داخلی و بروکراسی اداری بود که بیش از یک سال ما را درگیر کرد. ما باید راه را برای کسانی که میخواهند کار کنند، باز کنیم؛ این کلید اقتصاد ماست. اوج سخنان شهرابی آنجا بود که با صدایی رسا پیام جشنواره عمار را مخابره کرد: در همه اتفاقاتی که برای ما افتاد، خدا دست ما را میگرفت و تا مقصد مینشاند. پیامی را امشب از جشنواره عمار از طریق ماهواره منتشر میکنیم و آن این است که آمریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند. در پایان این بخش، نشان مردمی استقلال که مزین به تصویر دانشمند شهید فریدون عباسی بود، توسط خانواده این شهید والامقام به دکتر شهرابی اهدا شد؛ لحظهای که پیوند میان خون شهدا و جوشش علمی کشور را به تصویر میکشید.
تجلیل از بهروز افخمی
بخش ویژه پاسداشت جشنواره شانزدهم به تجلیل از بهروز افخمی، کارگردان صاحبنام و پیشکسوت سینمای ایران اختصاص داشت. امرالله احمدجو، کارگردان سریال روزیروزگاری و دوست دیرین افخمی، در سخنانی صمیمانه به توصیف شخصیت او پرداخت. احمدجو با بیان خاطرهای از دوران دانشجویی گفت: بهروز ادا ندارد. او هرچه هست، چه خوب و چه بد، همان را نشان میدهد. زمانی فکر میکردم بیخیالیاش اداست اما بعدها فهمیدم که او غرق در دنیای فیلم میشود. آرزو میکنم سالها بماند و برای ما فیلم بسازد. ابوالقاسم طالبی نیز با لحنی طنزآمیز به تمجید از افخمی پرداخت و گفت: بهروز دل بزرگی دارد و ممکن بود امروز ما آمده باشیم اما او نیامده باشد! در این مراسم، هدایایی نمادین و پرمعنا به افخمی اهدا شد؛ نقشهای از ایران که از قطعات کاشیهای سوخته مسجد ابوذر ساخته شده بود و همچنین دستکشی بافته شده توسط ننه عصمت (بانوی فداکاری که سالها برای رزمندگان دستکش میبافت). این هدایا نمادی از اتصال هنر سینما به بدنه مردمی و مقاومت بود. افخمی پس از دریافت این هدایا، در سخنانی راهبردی خطاب به فیلمسازان جوان گفت: جشنواره عمار، جشنواره جوانهای قدیمی مثل نادر طالبزاده است. سینمای آینده با گسترش هوش مصنوعی بیش از پیش تصنعی خواهد شد. غیر از سینمای فانتزی، برای سینمای ماندگار باید به مستند و شیوه همیشه موفق مستند داستانی فکر کرد. به سینمای ارزان که امکان تولیدات زیاد دارد روی بیاورید و کار را در خود فیلمسازی یاد بگیرید.
درخشش فانوسها در دستان مستندسازان
قلب تپنده جشنواره عمار، بخشهای رقابتی آن است که امسال نیز با تنوع موضوعی قابل توجهی همراه بود. هیات داوران در بخشهای مختلف، برگزیدگان را به شرح زیر معرفی کردند: در بخش مستند جنگ فرهنگی، فانوس جشنواره به مستند «همه چیز برای همیشه» به تهیهکنندگی محمدحسن یادگاری تعلق گرفت. همچنین از مستند «کودکان پشت ویترین» (محمد ثقفی) تجلیل شد و لوح افتخار به آثار «زیر یک آسمان» (محمدعلی ابراهیمی) و «زنی که شلوار پوشید» (محمدمهدی خالقی) رسید. اما در بخش مستند جنگ اقتصادی، هیات داوران سختگیری معناداری نشان داد و هیچ اثری را شایسته دریافت فانوس ندانست. در این بخش، از مستند جنجالی «من تروریست نیستم» اثر محسن اسلامزاده تجلیل شد و لوح افتخار به مستند «مربی» ساخته علی رحمانیان رسید.
رویای ایرانی و حافظه ملی
در بخش رویای ایرانی که بر پیشرفتها و امیدهای ملی تمرکز دارد، مستند «رویا نیست» به کارگردانی مشترک امیر مظلومی و محمدمهدی ایوبی موفق به کسب فانوس شد. لوح افتخار این بخش به «ققنوس» (فرشاد یحیایی) رسید و از «نامه خونین» و «امید فض»ا تجلیل بهعملآمد. بخش حافظه ملی و تاریخ سیاسی شاهد اهدای دو فانوس بود. مستند «عبای سوخته» به کارگردانی مهدی فارسی و مستند «من مقصرم» به کارگردانی محمد عقیلی، فانوسهای این بخش را به خانه بردند. همچنین لوح افتخار به «من جلال آلاحمد هستم» و «بوتراب» تعلق گرفت.
عدالت و نبرد تمدنی
در بخش حساس مستند عدالت، حمیدرضا مقصودی با مستند «قلمدار» فانوس جشنواره را از آن خود کرد. مستندهای چگونه «بانک بزنیم» و «مشارکت در قتل شبهعمد» نیز لوح افتخار دریافت کردند که نشان از توجه فیلمسازان عمار به معضلات ساختاری اقتصاد و عدالت اجتماعی دارد. در بخش نبردتمدنی ایران اسلامی با غرب وحشی، مستند «دوربینهای خاموش»به کارگردانیمحمدرضاگودرزیمهربرنده فانوس شد.همچنین دراقدامی نمادین،به کارگردان مستند «اخوانالصدق» که به مسأله یمن و لبنان پرداخته بود، یک قبضه خنجر یمنی اهدا شد.
رویشهای جدید در عمار
اگرچه تمرکز اصلی عمار بر مستند است، اما بخش داستانی آن نیز امسال حرفهای زیادی برای گفتن داشت. در بخش فیلم داستانی بلند، فانوس طلایی به فیلم «شکلات ششم» به کارگردانی مهدی میرقیاسی رسید. فیلم «صبح اعدام» ساخته بهروز افخمی نیز مورد تجلیل ویژه قرار گرفت و لوح افتخار به «اشک هور» ساخته مهدی جعفری اهدا شد. در بخش فیلمهای کوتاه و نیمهبلند داستانی، آثاری چون «تا صبح» (الهام هادینژاد) و «مشترک مورد نظر» (حسن خورشیدی) موفق به کسب فانوس شدند. این بخش نشان داد که نسل جدیدی از داستانگوهای انقلابی در حال ظهور هستند که فرم و محتوا را بهخوبی میشناسند.
عهدی دوباره در سینمابهمن
شانزدهمین جشنواره مردمی فیلم عمار در حالی به کار خود پایان داد که گروه سرود «پسران راحیل» با اجرای اثر «پسراتو ببین» فضایی حماسی را در سالن رقم زدند. حضور خانوادههای شهدای اغتشاشات ۱۴۰۴، ازجمله شهید مصطفی ابوفاضلی و جانبازان سرافراز نیروی انتظامی، مهر تأییدی بود بر اینکه عمار، سینمای دردهای واقعی و قهرمانان حقیقی مردم است. جشنواره شانزدهم با پیام واضح ما میتوانیم و با تأکید بر اینکه هنر باید سلاحی برای مبارزه با استکبار و ابزاری برای بازنمایی حقیقت باشد، پرونده خود را بست؛ اما چراغی که نادر طالبزاده و یارانش روشن کردند، همچنان در دست فیلمسازان جوان، مسیر آینده را روشن نگه خواهد داشت. این جشنواره بار دیگر ثابت کرد که تحریمها و فشارهای خارجی، در برابر اراده مردمی که رویاهای خود را باور دارند، هیچ غلطی نمیتوانند بکنند.