باروی دیلمی، هویت شهری اصفهان

باوجود آسیب‌پذیری‌های زمانه و تغییرات تاریخی،بقایای بارو تاامروز نشان می‌دهد چگونه اصفهان ازمنظرجانمایی شهری، شبکه راه‌ها و مرکزیت اداری به‌سوی تثبیت جایگاه ملی و بین‌المللی در دوره‌های بعدی گام برداشت. در آستانه ثبت ملی، این اثرنه فقط از منظر تاریخی بلکه ازمنظر حقوقی، پژوهشی وگردشگری فرهنگی جایگاه برجسته‌ای پیدا می‌کند و پیوندی آشکار میان گذشته سیاسی ـــ فرهنگی و چشم‌انداز توسعه پایدار شهری ارائه می‌دهد. 
باروی دیلمی اصفهان در بستر تاریخی این شهر از دوران نخستین شکل‌گیری شهر تا دوران سلطنتی حاکمان محلی و مرکزی، نمودهای قابل‌توجهی را به نمایش می‌گذارد. این بارو با موقعیت استراتژیک در حصار میدان‌ها و گذرگاه‌های اصلی شهر، یکی از عناصر کلیدی در شکل‌دهی به بافت شهری اصفهان بود. بقایای موجود در محوطه‌های یادمان و تحلیل راه‌های ارتباطی، نشان می‌دهد که این سازه تنها یک دیوار دفاعی نبوده بلکه بافت‌، پویای شهری را به‌هم می‌پیوندد تا امنیت، زندگی روزمره و فعالیت‌های اداری و دولتی را تضمین کند. مطالعات حاکی از آن است که باروی دیلمی اصفهان در دوره حکومت رکن‌الدوله دیلمی گسترش و کاربری‌های متفاوتی پیدا کرد؛ ازجمله جلوگیری از دست‌اندازی‌های رو به شهر و حفاظت از مسیرهای تجاری که از فلات ایران به مرکز حکومت‌ها منتهی می‌شد. در ارتباط با دوره چهارم هجری و دوران دیلمیان، برخی منابع به‌وجود ارتباطات دیلمیان با این شهر اشاره می‌کنند و آشکار می‌شود که این بارو با ایجاد یک فضای محدود و منظم، به شکل‌دهی سیاست‌های محلی و پشتیبانی از پست‌های حکومتی و مراکز اداری کمک می‌کرد.
 
​​​​​​​ثبت و حفظ میراث
پیوند دیرینه باروی مذکور با ساختار درونی شهر، به‌ویژه در نقش آن به‌عنوان محور امنیت و شبکه ارتباطی، باعث شد اصفهان به‌تدریج به مرکز سیاسی ــ فرهنگی منطقه بدل شود. با وجود فراز و فرودهای تاریخی و تغییرات گسترده در نقشه شهر، بقایای بخش‌هایی از بارو همچنان نشانه‌هایی از سازه‌ای با پلان نیم‌دایره‌ای یا مستطیلی‌اش را نشان می‌دهد که در کنار حصارهای جانبی، می‌توان وجود راهروهای دفاعی و ورودی‌های اصلی را در نگاه پژوهشگران تداعی کرد. این ویژگی‌ها به همراه پیوستگی با بافت مسکونی، به توسعه شهرنشینی و سازمان‌یافتگی فضایی اصفهان کمک کرده و از منظر مطالعات شهری، نمونه‌ای بارز از تعامل بین معماری دفاعی و توسعه مدنی محسوب می‌شود.
در گفت‌وگوی جام‌جم با کارشناسان میراث فرهنگی، نقش این ثبت ملی به‌عنوان ابزار حقوقی ــ اداری برای حفاظت از بافت‌های باستانی و علم تاریخ پررنگ می‌شود.  مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان می‌گوید که ثبت ملی، علاوه بر حفاظت از اثر در برابر خطرات طبیعی و انسانی، امکان دسترسی گسترده‌تر پژوهشگران و فراهم شدن فرصت‌های مطالعاتی و آموزشی را فراهم می‌کند.
امیر کرم‌زاده با اشاره به نیازهای مستندات تاریخی، فنی و نقشه‌های کارگاهی، نقش این فرآیند را در حفظ منابع و ارائه داده‌های دقیق برای تحلیل‌های آینده تشریح می‌کند.‌ این اظهارات نشان می‌دهد که فرآیند ثبت ملی نه فقط یک گام قانونی است، بلکه نقطه‌عطفی در به‌روزرسانی دانش تاریخی و بهبود زیرساخت‌های پژوهشی کشور محسوب می‌شود. با نگاهی به آینده، ثبت ملی باروی دیلمی اصفهان می‌تواند به شکل‌دهی مسیرهای پژوهشی و گردشگری منجر شود. ایجاد پایگاه‌های داده‌ای منسجم، نقشه‌های دقیق از بقایا و مستندات تاریخی و همچنین توسعه پروژه‌های آموزشی ــ تطبیقی با مدارس و دانشگاه‌ها، می‌تواند دانشجو ــ پژوهشگر را به سمت منابع غیرپنهان تاریخ دیلمیان هدایت کند. از منظر حفاظت، این فرآیند امکان تدوین برنامه‌های مدیریتی بلندمدت را فراهم می‌کند تا بافت پیرامونی اثر نیز در فرآیند توسعه شهری درنظر گرفته شود. جمع‌بندی یافته‌های پژوهشی و تأملات کارشناسی در نهایت به یک گزارش ملی خواهد انجامید که می‌تواند به‌عنوان منبعی معتبر برای سیاست‌گذاران، پژوهشگران و برنامه‌ریزان شهری مطرح شود و با تقویت حس تعلق به تاریخ و میراث، به ارتقای کیفی گردشگری فرهنگی و مشارکت مردمی در حفاظت از این دارایی تاریخی کمک کند.