دست پُر ایران در ژنو

براساس فضایی که منابع خبری و تحلیلی بین‌المللی ترسیم کرده‌اند، این دور از گفت‌وگوها در محیطی آغاز شد که همزمان نشانه‌هایی از احتیاط، تردید و محاسبه‌گری عمیق در رفتار طرف آمریکایی و در مقابل، نوعی اعتمادبه‌نفس و انسجام در مواضع هیأت ایرانی دیده می‌شد. برخلاف دوره‌های پیشین که مذاکرات اغلب زیر سایه روایت‌سازی‌های رسانه‌ای غرب و تلاش برای القای فشار حداکثری پیش می‌رفت، این‌بار شرایط به‌گونه‌ای رقم خورد که ابتکار عمل تا حد زیادی در اختیار تهران قرار گرفت. در چنین بستری، مذاکرات ژنو به صحنه‌ای تبدیل شد که در آن، وزن واقعی اراده سیاسی طرفین بیش از هر زمان دیگری قابل سنجش است.
 
خطوط قرمز راهبردی و انتقال توپ به زمین واشنگتن
یکی از محورهای اصلی این دور از گفت‌وگوها، نمایش همزمان انعطاف و قاطعیت از سوی ایران در پرونده هسته‌ای است؛ رویکردی که نشان می‌دهد تهران نه به‌دنبال تشدید تنش است و نه حاضر است از حقوق بنیادین خود عقب‌نشینی کند. ایران با تأکید بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود، آمادگی‌اش را برای کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم در چارچوبی متوازن و قابل بازگشت اعلام کرده؛ اقدامی که به‌روشنی بیانگر حسن نیت و جدیت تهران برای رسیدن به تفاهمی پایدار است. با این حال، در کنار این انعطاف، ایران به‌طور صریح بر حفظ اصل چرخه کامل غنی‌سازی در داخل کشور اصرار دارد؛ اصلی که نه‌تنها یک مطالبه فنی بلکه مؤلفه‌ای راهبردی از حاکمیت ملی محسوب می‌شود. تجربه توافق‌های پیشین نشان داده است که هرگونه عقب‌نشینی از این اصل، نه‌تنها به رفع تهدیدها منجر نمی‌شود بلکه اشتهای طرف مقابل برای مطالبه امتیازات بیشتر را افزایش می‌دهد. در راستای اعتمادسازی و رفع نگرانی‌های اعلامی غرب، ایران آمادگی خود را برای پذیرش بازرسی‌های روزانه مأموران آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات هسته‌ای اعلام کرده است؛ اقدامی که در ادبیات دیپلماتیک، نشانه‌ای روشن از شفافیت و اطمینان به صلح‌آمیز بودن فعالیت‌ها تلقی می‌شود. این سطح از همکاری، عملا هرگونه بهانه‌جویی فنی را از طرف غربی سلب کرده و شرایطی ایجاد کرده که در آن، تصمیم نهایی بیش از هر زمان دیگری به اراده سیاسی آمریکا گره خورده است. در چنین وضعیتی، «توپ» به‌معنای واقعی کلمه در زمین واشنگتن قرار دارد؛ جایی که آمریکا باید میان تداوم سیاست فشار، یا ورود به یک مسیر عقلانی و برد -برد یکی را انتخاب کند. عدم پاسخ مثبت به این سطح از انعطاف، نه‌تنها مشروعیت ادعاهای آمریکا درباره نگرانی‌های هسته‌ای را زیر سؤال می‌برد بلکه این پیام را مخابره می‌کند که مسأله اصلی واشنگتن، نه پرونده هسته‌ای، که مهار قدرت مستقل ایران است.
 
پیام بازدارندگی از تنگه هرمز
همزمان با جریان مذاکرات در ژنو، تحولات میدانی در منطقه نشان می‌دهد که ایران دیپلماسی را هرگز از مؤلفه قدرت سخت جدا نکرده است. نیروهای دفاعی کشور، اعم از ارتش و سپاه‌پاسداران، در بالاترین سطح آمادگی عملیاتی قرار دارند؛ آمادگی‌ای که نه برای نمایش بلکه برای جلوگیری از هرگونه خطای محاسباتی طراحی شده است. رزمایش «کنترل هوشمند تنگه هرمز» که در روزهای گذشته در خلیج‌فارس و این آبراه راهبردی برگزار شد، حامل پیامی چندلایه برای طرف آمریکایی و متحدانش بود. رونمایی از سامانه‌ها و سلاح‌های بومی در جریان این رزمایش نشان داد که ایران نه‌تنها بر جغرافیای حساس منطقه اشراف کامل دارد بلکه توانایی اعمال کنترل مؤثر بر یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انرژی جهان را نیز داراست. این پیام، به‌ویژه در شرایطی که تهدیدهای نظامی به‌عنوان ابزار فشار سیاسی مطرح می‌شود، اهمیت مضاعف پیدا می‌کند. در همین چارچوب، بیانات دیروز رهبر معظم انقلاب، معنای روشنی به هماهنگی میدان و دیپلماسی بخشید. تأکید ایشان بر این نکته که اگرچه ناو هواپیمابر می‌تواند ابزار قدرت تلقی شود اما سلاحی که آن را به قعر دریا می‌فرستد خطرناک‌تر است، بیان یک واقعیت راهبردی در معادلات بازدارندگی است. این موضع‌گیری قاطع نشان می‌دهد که ایران در عین پیگیری مسیر مذاکره، هیچ‌گونه تردیدی در دفاع قاطع از منافع ملی خود ندارد. در کنار این تحولات، خبر حرکت ناوگان‌های دریایی روسیه و چین به سمت خلیج‌فارس برای برگزاری رزمایش مشترک با ایران، لایه دیگری به معادله قدرت افزوده است. این همکاری، صرف‌نظر از ابعاد نظامی آن، حامل پیام سیاسی روشنی است: ایران در مواجهه با رفتار خصمانه آمریکا تنها نیست و می‌تواند در چارچوب یک توازن راهبردی گسترده‌تر، هزینه‌های تقابل را برای طرف مقابل افزایش دهد. چنین توازنی، در صورت نادیده‌گرفته‌شدن از سوی واشنگتن، ظرفیت آن را دارد که دامنه تنش را فراتر از منطقه تعریف‌شده توسط آمریکا گسترش دهد؛ سناریویی که به‌وضوح با منافع ادعایی ایالات متحده در تضاد است. مجموعه این مؤلفه‌ها نشان می‌دهد که مذاکرات ژنو در پیوندی تنگاتنگ میان دیپلماسی فعال و قدرت بازدارنده در حال پیش رفتن است. ایران با ترکیبی از انعطاف هوشمندانه در حوزه هسته‌ای و نمایش قاطعیت در میدان، شرایطی ایجاد کرده که ادامه بازی تهدید از سوی آمریکا را پرهزینه و کم‌ثمر می‌سازد. در چنین فضایی، اگر واشنگتن همچنان بر منطق فشار اصرار ورزد، نه‌تنها فرصت دستیابی به یک تفاهم پایدار را از دست خواهد داد بلکه خود را در برابر واقعیتی قرار می‌دهد که ایران مدت‌هاست برای آن آماده شده است.

مسیر روشن مذاکرات از زبان وزیر خارجه
روز گذشته وزیر امور خارجه ایران پس از برگزاری دور دوم مذاکرات غیرمستقیم با هیات آمریکایی اعلام کرد که در این دور از گفت‌وگوها، فضای مذاکرات نسبت به مرحله پیشین جدی‌تر و سازنده‌تر بوده و طرفین توانسته‌اند بر سر مجموعه‌ای از اصول راهنما برای ادامه مسیر به تفاهم کلی دست یابند.  سیدعباس‌عراقچی با تشریح روند این مذاکرات گفت: دومین دور گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در محل سفارت عمان در ژنو برگزار شد. در چارچوب این روند، رایزنی‌ها در سطوح مختلف انجام گرفت و مباحث فنی نیز در کنار گفت‌وگوهای سیاسی مورد توجه قرار گرفت.  وی با اشاره به حضور رافائل گروسی در ژنو افزود: در این چارچوب، بحث‌های فنی مفصل و مفیدی انجام شد و دیدارهایی نیز در سطوح مختلف میان طرف‌های درگیر در گفت‌وگوها صورت گرفت که به شفاف‌تر شدن برخی ابعاد کمک کرد.  وزیر امور خارجه ایران با تاکید بر تفاوت این دور از مذاکرات با مرحله قبل تصریح کرد: در این مرحله، بحث‌ها کاملا جدی‌تر دنبال شد و فضای سازنده‌تری بر گفت‌وگوها حاکم بود. ایده‌های مختلفی مطرح شد که به‌صورت دقیق و عمیق مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت، طرفین بر سر یک‌سری اصول راهنما به موافقت کلی رسیدند‌‌؛ اصولی که قرار است مبنای ادامه مذاکرات و ورود به مرحله تدوین متن یک توافق احتمالی باشد.  عراقچی خاطرنشان کرد: این روند به‌معنای دستیابی سریع به توافق نیست اما مسیر گفت‌وگوها آغاز شده و چارچوب حرکت مشخص‌تر از گذشته است. جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد برای پیشبرد این مسیر، زمان و انرژی لازم را اختصاص دهد، هرچند ورود به مرحله تدوین متن، به‌طور طبیعی پیچیده‌تر و جزئی‌تر خواهد بود.  وی با اشاره به ارزیابی کلی از روند گفت‌وگوها گفت: نسبت به مرحله قبل، پیشرفت محسوسی حاصل شده و اکنون مسیر روشن‌تری پیش‌روی مذاکرات قرار دارد که در مجموع می‌توان آن را مثبت ارزیابی کرد.  وزیر امور خارجه ایران درباره ادامه روند مذاکرات نیز اظهار داشت: مقرر شد دو طرف به‌صورت جداگانه بر روی متن‌های یک توافق احتمالی کار کنند و پس از تبادل این متون، درباره مراحل بعدی و ادامه گفت‌وگوها تصمیم‌گیری شود.  عراقچی در پایان تاکید کرد: هرچند هنوز مواضعی وجود دارد که نزدیک‌شدن به آنها نیازمند کار بیشتر است اما شکل‌گیری اصول راهنما و روشن‌تر‌شدن مسیر پیش‌رو، مبنای مناسبی برای ادامه مذاکرات فراهم کرده است.