اولین تفاوت را میتوان توجه ویژه برگزارکنندگان به «بحران آب» دانست و دیگری برگزاری برنامههای جشنواره در درجه اول در استانهای سراسر کشور است تا از این رهگذر به مقوله تمرکززدایی که در سالهای اخیر نسبت به آن توصیه شده جامه عمل پوشانده شود. در روزهای آتی هم برنامههای جشنواره در پایتخت و در موزه هنرهای دینی امام علی(ع)، برج آزادی، مؤسسه فرهنگی_هنری صبا، دانشگاه هنر تهران و موزه هنرهای معاصر تهران برگزار خواهد شد.
برپایی کارگاههای ساخت عروسکهای بارانخواهی
رحمان مجرد دبیر استانی هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در توضیح بیشتر این موضوع میگوید: در این دوره، مسئولیت اجتماعی و مدنی مردم نسبت به بحران آب بسیار مهم جلوه داده شده و هنرمندان، این بار در کسوت هنرمند/مربی با مردم در ارتباطند. هر یک از استانهای کشورمان دارای فرهنگهای بومی هستند که داستان «آب» در آنها بهوفور وجود دارد. در بین داستانها و آیینهایی که مردم نقاط مختلف کشور درباره آب دارند، در بسیاری از فرهنگهای بومی، شاهد عروسکهای بارانخواهی و آب هستیم که بهنوعی عروسکهای شگونآور وبخت ویمن هستند. از این رو کارگاههای ساخت و بازتولید عروسکهای بارانخواهی، یکی از مهمترین برنامههای هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در استان اردبیل بهشمار میرود. در این زمینه در استان اردبیل سلسله جلسات، کارگاهها و ورکشاپهای مختلفی برای تولید آثار بومی و مفهومی با موضوع آب پیشبینی کرده و درحال برگزاری این کارگاهها هستیم. علاوه بر این، با اساتید مختلف و فعال در زمینه عروسکسازی، حجمسازی، سفال، سرامیک و... گفتوگوهایی ترتیب دادهایم تا زمینه را برای مشارکت اجتماعی همگانی بیش از پیش فراهم شود. برگزاری سلسله ورکشاپهای تئوری «گونهشناسی فرهنگ عروسک در سرزمین من»، برگزاری ورکشاپهای عملی ساخت عروسک با سفال و سرامیک، برگزاری ورکشاپهای عملی ساخت عروسک باپارچه،قالبگیری،پاپیه ماشه وسایرمتریالها،ورکشاپهایعملی ساخت عروسک باوسایل دورریختنی مخصوص گروههای سنی کودک و نوجوان، ورکشاپهای عملی شخصیتسازی به سبک هنرهای جدید، توزیع فراخوان عمومی ساخت عروسک و مَسکات آب و...هم ازجمله برنامههایی است که برای استان اردبیل در این مدت در نظر گرفته شده است.
«سرزمین من»؛ جرقهای برای شعلهور شدن استعدادهای جوان
مجرد با بیان اینکه باور داریم هنر زبانی جهانی برای ساختن آیندهای روشن است، اضافه میکند: خوشبختانه بخش سرزمین من در این دوره در مسیر شکوفایی قرار دارد و علاوه بر برپایی ورکشاپهای متعدد، فرصتی برای همراهی جوانان و نوجوانان در کنار صاحبان تجربه نیز تدارک دیده شده است. درواقع در این بخش همه در کنار یکدیگر تنها یک هدف مشترک در سر داریم و آن آب و بحران آب است؛ بهخصوص اینکه استان اردبیل همواره با تاریخی غنی و بیبدیل در شکلگیری هویت ملی و مذهبی ایران نقشی استثنایی و تاریخی از این منظر دارد و این نقش همچنان ادامهدار است. طبعا چنین فرصتهای درخشانی در شکلدهی به دغدغه فعلی جامعه نقش زیادی خواهد داشت. از دید ما «سرزمین من» تنها یک رویداد نیست بلکه جرقهای برای شعلهورشدن استعدادها و انگیزههای نسل تازه بهشمار میرود. این ورکشاپها بهعنوان بخشی از برنامههای هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، زمینه تبادل نظر و ایجاد احساس مسئولیت اجتماعی و مدنی مردم را نسبت به بحران آب فراهم کرده است تا هنرمندان و صاحباننظران با ارائه تجربیات و دانش خود، به شرکتکنندگان در زمینههای مختلف و تولید آثار هنری، راهنماییهای ارزشمندی ارائه کنند و از این رهگذر بتوان بهسمت ساخت مسکاتهایی با دغدغههای اجتماعی مشکل کمبود آب حرکت کرد. حضور گرم اساتید هم انگیزهای مضاعف برای هنرمندان جوان است تا بیوقفه مشغول کار، تحلیل و بازآفرینی ایدهها باشند و با بهرهگیری از دانش و تجربه اساتید، دیدگاههای نوینی را در زمینه ساخت عروسک و حجم بهدست آورند. جای خوشبختی است که امسال از ماهرترین سفالگر جهان تا هنرمندانی با کارنامهای بینالمللی و البته نونهالترین فرد گروه که پنج سال دارد و توانسته مدال طلا در نقاشی کسب کند، همه و همه برای «سرزمین من» اردبیل پای کار آمدهاند.
پیوندی میان هنر، فرهنگ بومی و چالشهای زیستمحیطی
میثم محتشم، مدیرکل فرهنگوارشاد اسلامی لرستان از دیگر دستاندرکاران این دوره از جشنواره تجسمی فجر امسال است، او میگوید: این رویداد تلاش دارد بامحوریت ویژه «بحران آب»، پیوندی میان هنر، فرهنگ بومی و چالشهای زیستمحیطی ایجاد کند. امسال باهماهنگی امور هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ، موضوع «آب» بهعنوان محور اصلی کارگاهها انتخاب شده تا هنرجویان در بستری حرفهای به بازتاب مسائل اجتماعی و زیستمحیطی در قالب آثار هنری بپردازند، بهطوری که در نخستین کارگاه «بحران آب» به تبیین مفاهیم کمآبی و مسئولیت اجتماعی در خلق اثر هنری پرداخته میشود و دومین کارگاه هم باعنوان «طراحی آزاد»، طراح گرافیک و کارتونیست، مبانی طراحی و تجربهگرایی در هنر را به هنرجویان آموزش میدهد. «جایگاه آب در متلها و داستانهای بومی» و «طراحی و ساخت عروسکهای بومی» نیز از دیگر کارگاههای این دوره است که بارویکرد پاسداشت میراثفرهنگی ناملموس ازطریقساخت دستسازههای هنری فعالیت میکند. این رویداد درچارچوب برنامههای سراسری جشنواره هنرهای تجسمی فجر برگزار میشود و فضایی تعاملی برای تبادل تجربه میان اساتید و هنرجویان را فراهم میآورد.
ضرورت صرفهجویی و توجه به جایگاه حیاتی آب
معصومه حدادی، از برگزارکنندگان نمایشگاه و پرفورمنس هنرهای تجسمی فجر «سرزمین من» بامحوریت آب نیز معتقد است: این رویداد هنری باهدف فرهنگسازی در حوزه اهمیت آب بهعنوان مایه حیات، ضرورت صرفهجویی و توجه به جایگاه حیاتی این عنصر در زندگی انسان طراحی شده و تلاش دارد با بهرهگیری از ظرفیتهای هنرهای تجسمی و نمایشی، پیامهای فرهنگی و زیستمحیطی را به مخاطبان منتقل کند. رویداد «سرزمین من» در قالب پنج کارگاه تخصصی هنری شامل نقاشی، نمایش خلاق، خوشنویسی، هنرهای مدرن و حجم برگزار میشود که طی آن، هنرمندان در یک فرآیند زنده و تعاملی به خلق اثر میپردازند و درنهایت، آثار تولیدشده در قالب نمایشگاهی در معرض دید عموم قرار میگیرد.
تلاش برای مردمی برگزارکردن جشنواره
احمدرضا باقری، مدیر هنری هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در چهارمحال و بختیاری نیز بر این باور است که جشنواره فجر امسال رویکردی تازه داشته و قرار بر این شده که برنامهریزی کند تا جشنواره را مردمیتر برگزار کرده و از دل خود هنرمندان و مردم، افراد شروع به تولید اثر کنند. در چهارمحال و بختیاری پنج کارگاه برنامهریزی شده که دو کارگاه گرافیک و نقاشی برگزار شده و طی روزهای اخیر هم شاهد برپایی کارگاههای عکاسی، خوشنویسی و حجم خواهیم بود. جشنواره فجر امسال باعنوان «سرزمین من» و با موضوع آب مطرح شده و هنرمندان با این موضوع شروع به تولید اثر کردهاند. در چهارمحالوبختیاری نیز تلاش شده است در کارگاهها از کارشناسان اداره آب، محیط زیست و نویسندگانی که در موضوع آب اطلاعات سنتی و سینهبهسینه داشتند بهره گرفته شود تا هنرمندان با استفاده ازاستاد راهنما به ایدهپردازی و تولید اثر بپردازند.
انتقال پیام بدون نیاز به کلام
منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه از دیگر افرادی است که در این گفتوگو سهیم شده و به این مساله اشاره دارد: هنر از دیرباز تا امروز، همواره در قالبهایی مانند تئاتر، فیلم، نقاشی وهنرهای تجسمی، میتواند پیامهای مهم اجتماعی را بهشکلی ماندگار و اثرگذار منتقل کند. آنچه امروز به نمایش گذاشته شده، تنها بخشی از توانمندیهای هنرمندان استان است؛ آثاری نو، خلاقانه و مخاطبپسند که بدون نیاز به توضیح کلامی، پیام خود را بهخوبی منتقل میکنند. این درحالی است که ارتباط هنری با مخاطب، ماندگارتر از بسیاری از شیوههای مرسوم است و یک اثر هنری میتواند ساعتها ذهن مخاطب را درگیر کند، بیآنکه احساس خستگی ایجاد شود.مساله آب یکی ازچالشهای جدی کشور و استان است وآثار خشکسالیهای سالهای گذشته به اینزودی جبران نمیشود. هنرمندان استان با زبان هنرهای تجسمی، اهمیت صرفهجویی و مدیریت مصرف آب را بهشکلی خلاقانه و اثرگذار بهتصویر کشیدهاند؛ آثاری که حتی مسئولان را به تامل واداشته است.